Παραγωγική Ανασυγκρότηση : Ανασυγκροτώντας τις ψεύτικες ελπίδες του καπιταλισμού

Το τελευταίο διάστημα, μέσα από διάφορες πηγές επανέρχεται η συζήτηση για την ανάγκη “παραγωγικής ανασυγκρότησης” της Ελλάδας. Δηλαδή, όπως θέτουν, το να αναπτυχθεί «ολόπλευρα η οικονομία με έμφαση στους πιο παραγωγικούς κλάδους», με στόχο την «διαμόρφωση μια γερής οικονομίας που θα φέρει σταθερή ανάπτυξη και ευημερία». Αυτή τη συζήτηση έχουν ανοίξει τα κόμματα του συστήματος, από την αμαρτωλή σοσιαλδημοκρατία με τους παλιούς και “νέους” μεσσίες μέχρι τις φασιστικές δυνάμεις. Μέσα από αυτή, στόχος είναι και η στράτευση των νέων εργαζομένων πίσω από τους σχεδιασμούς των καπιταλιστών. Καλλιεργείται η αυταπάτη ότι υπάρχει μια “μαγική λύση”, ένα “τεχνικό σχέδιο” που εξασφαλίζει τόσο τα κέρδη των καπιταλιστών όσο και τις σύγχρονες ανάγκες της εργατικής τάξης.

Γιατί ανοίγει αυτή η συζήτηση;

Αρχικά, πρέπει να πούμε ότι δεν είναι καθόλου καινούργια. Επανέρχεται στην επικαιρότητα κάθε φορά που στην οικονομία “έρχονται τα δύσκολα”, εμφανίζεται η υπερσυσσώρευση κεφαλαίου, δηλαδή, κεφάλαια που δεν μπορούν να επενδυθούν με ικανοποιητική κερδοφορία για τους καπιταλιστές. Κάθε φορά πέφτει το “ανάθεμα” σε συγκεκριμένους κλάδους ως “υπεραναπτυγμένους”, ενώ άλλοι προτείνονται ως διέξοδος και εγγύηση για το μέλλον της καπιταλιστικής οικονομίας. Αν κοιτάξει κανείς το πολύ πρόσφατο παρελθόν, θα δει η ίδια συζήτηση που γίνεται σήμερα στην Ελλάδα για τον “υπερκορεσμένο” κλάδο του Τουρισμού να πραγματοποιείται για τον κλάδο των Κατασκευών.  Αντίστοιχα, δεν είναι τυχαίο ότι όλες οι αναφορές των ελληνικών κυβερνήσεων και της ΕΕ για την “πράσινη μετάβαση”, τη στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πίσω από τα προσχήματα για την προστασία του περιβάλλοντος, δίνουν έμφαση στην οικονομική ανάπτυξη.

Η λεγόμενη παραγωγική ανασυγκρότηση εκφράζει και την προσπάθεια μιας μερίδας καπιταλιστών, που νιώθουν ότι βρίσκονται συγκριτικά χαμένοι από την “πίτα” της καπιταλιστικής ανάπτυξης, να διεκδικήσουν μεγαλύτερο κομμάτι. Ενδεικτικό παράδειγμα είναι τμήματα της βαριάς βιομηχανίας που πλήττονται από τη στροφή στην “πράσινη” ενέργεια, καθώς ανεβάζει σημαντικά το κόστος παραγωγής. Χαρακτηριστική είναι η πρόσφατη τοποθέτηση του μεγαλοβιομήχανου Ευάγγελου Μυτιληναίου ότι «H ακριβή ενέργεια υπονομεύει ευθέως την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας».

Σήμερα, βέβαια, το ότι βρισκόμαστε σε περίοδο ιμπεριαλιστικού πολέμου δυναμώνει τους ανταγωνισμούς των καπιταλιστών σε όλα τα επίπεδα. Στο επίκεντρο της “κόντρας” είναι και το ποιοι επιχειρηματικοί όμιλοι θα στηριχθούν περισσότερο από την κρατική χρηματοδότηση, από πηγές όπως το Ταμείο Ανάκαμψης, συνολικά από τις επιλογές του αστικού κράτους. Για παράδειγμα, το αν τα χρήματα θα κατευθυνθούν σε λιμάνια για να γίνουν “parking” ακριβών θαλαμηγών και θέρετρα τουριστών ή κόμβοι μεταφοράς πρώτων υλών και εμπορευμάτων, αφορά άμεσα τους επενδυτές στους κλάδους του Τουρισμού και της Μεταποίησης. Ταυτόχρονα, η πολεμική εμπλοκή και προετοιμασία “επιτάσσει” τη δημιουργία πολεμικής βιομηχανίας προκειμένου από την μια να στηθούν “χρυσές δουλειές” και από την άλλη να εξασφαλιστεί η “ετοιμότητα” της αστικής τάξης μπροστά σε μία γενικευμένη πολεμική σύγκρουση με το μάτι στραμμένο στη διαφύλαξη της εξουσίας της. Η στροφή στην πολεμική βιομηχανία φαίνεται σήμερα πιο ξεκάθαρα από ποτέ, με εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ από τα ευρωπαϊκά ταμεία να κατευθύνονται σε επενδύσεις σε όπλα, τανκς, drones κ.α.. Μάλιστα, η “περιβαλλοντικά ευαίσθητη” ΕΕ φτάνει μέχρι και να χαρακτηρίζει στις επίσημες αναφορές της τις επενδύσεις αυτές ως “πράσινες”. Ενδεικτική της διάθεσης των “αρπακτικών” είναι η δήλωση του Σπύρου Θεοδωρόπουλου, προέδρου του ΣΕΒ (Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων), ότι «Ίσως ξυπνήσει την Ευρώπη η ανάγκη να φτιάξει δική της αμυντική Βιομηχανία».

Τα παραπάνω δεν αφορούν απλά μια θεωρητική συζήτηση ανάμεσα σε αναλυτές της οικονομίας, ούτε μόνο τους “μεγαλοκαρχαρίες” που συγκρούονται. Η γενίκευση του πολέμου έχει άμεσες επιπτώσεις στις ζωές χιλιάδων εργαζόμενων, όπως για παράδειγμα τον κλάδο του Τουρισμού. Ας σκεφτούμε το πόσο εύκολο θα είναι να έρθουν τουρίστες στα ελληνικά νησιά ενώ πέφτουν πύραυλοι στην γύρω περιοχή ή κόβονται πτήσεις προς την Ελλάδα λόγω των σοβαρών ελλείψεων στα καύσιμα.

Βολική αντιπαράθεση για το κεφάλαιο

Η συζήτηση για την παραγωγική ανασυγκρότηση συχνά βρίσκει έδαφος, μεταξύ άλλων σε θέσεις όπως ότι «η Ελλάδα δεν έχει ανεπτυγμένη βιομηχανία και δεν παράγει τίποτα», «βασίζεται μόνο στον τουρισμό και στο real estate» κ.α.. Ποια είναι πραγματικά η κατάσταση;

Αρχικά, δεν είναι αλήθεια ότι «η Ελλάδα δεν παράγει τίποτα εκτός από ακίνητα και τουρισμό», όπως συχνά ακούμε. Ενδεικτικά, στην Ελλάδα ο κλάδος της μεταποίησης παράγει το 17,6% του συνολικού ΑΕΠ (με στοιχεία του 2023), ενώ άλλοι βιομηχανικοί κλάδοι όπως αυτός των Μεταφορών και των Τηλεπικοινωνιών το 8,6% και το 4,2% αντίστοιχα. Δεύτερον, δεν ισχύει ότι η επενδυτική δραστηριότητα των καπιταλιστών είναι θέμα απλά “πολιτικής θέλησης”, όπως αναφέρουν με “ευκολία” ορισμένοι. Στην πραγματικότητα οι καπιταλιστές δεν έχουν κάποια ιδιαίτερη προτίμηση στη μια ή άλλη παραγωγική δραστηριότητα, στον έναν ή τον άλλο κλάδο ούτε περιμένουν γενικά την “σοφή υπόδειξη” κάποιου αστού πολιτικού. Μάλιστα, στη σημερινή εποχή συναντάμε κυρίως ομίλους με δραστηριότητα σε διαφορετικούς κλάδους από την Ενέργεια μέχρι το Φάρμακο και τον Τουρισμό κ.α.. Ο λόγος είναι ότι το κυνήγι του μέγιστου ποσοστού κέρδους καθορίζει το πού θα γίνει μια επένδυση, πού συμφέρει έναν καπιταλιστή να κινηθεί σε σχέση με τους ανταγωνιστές του.

Το κάθε φορά “παραγωγικό μοντέλο”, η ανισόμετρη ανάπτυξη επαγγελμάτων, κλάδων, περιοχών είναι αποτέλεσμα της φυσιολογικής λειτουργίας του συστήματος που λέγεται  καπιταλισμός. Ακόμη και αντιφατικές εικόνες όπως να υπάρχει στη χώρα έλλειψη φαρμάκων την ίδια ώρα που η εγχώρια φαρμακοβιομηχανία εξάγει στην Ευρώπη, έχουν ως αιτία τις ιεραρχήσεις των καπιταλιστών. Οι επενδύσεις στην Ελλάδα πράγματι κατευθύνθηκαν και κατευθύνονται σε μεγάλο βαθμό στον Τουρισμό, στις Μεταφορές και στην “πράσινη ανάπτυξη” γιατί σε αυτούς τους κλάδους η κερδοφορία του κεφαλαίου είναι μεγαλύτερη. Για όποιον έχει “δεύτερες σκέψεις” ας σκεφτεί ότι βρίσκεται στη θέση ενός Έλληνα καπιταλιστή. Άραγε, θα επέλεγε μια επένδυση για μια νέα αυτοκινητοβιομηχανία που θα συναντούσε στον ανταγωνισμό τα αντίστοιχα γαλλικά, γερμανικά ή ιταλικά μεγαθήρια ή θα αξιοποιούσε το περίφημο “ελληνικό καλοκαίρι” επενδύοντας σε κάποια ξενοδοχειακή μονάδα κ.ο.κ.; Η απάντηση είναι σχετικά εύκολη. Αλήθεια, όμως, πόσο προοδευτικό είναι για τους εργαζόμενους το αίτημα για παραγωγική ανασυγκρότηση;

Αδιέξοδο για τους εργαζόμενους

Ακόμη κι αν αλλάξει η κλαδική διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας, η εκμετάλλευση των εργαζομένων θα δηλώνει “παρούσα”. Ας σκεφτούμε πόσο “προοδευτικό” είναι για έναν νέο να έχει να επιλέξει αν θα τον εκμεταλλεύονται ως σερβιτόρο στον κλάδο της εστίασης ή ως εργαζόμενο σε μια μονάδα της πολεμικής βιομηχανίας;  Άλλωστε, η προσέλκυση, όπως λένε, “παραγωγικών επενδύσεων”, περνάει μέσα από ένα “φιλικό επενδυτικό περιβάλλον”, δηλαδή τσακισμένα εργασιακά δικαιώματα, χαμηλούς μισθούς, εντατικοποίηση και ευελιξία, ένα νομοθετικό πλαίσιο που βάζει περιορισμούς στο δικαίωμα στην απεργία και στη συνδικαλιστική δράση κ.ο.κ.. Αυτό το παραδέχτηκε, άλλωστε, ο ίδιο ο πρόεδρος του ΣΕΒ λέγοντας πως «Οι μισθοί στην Ελλάδα δεν θα αυξηθούν, εάν δεν βελτιωθεί η παραγωγικότητα». Γι' αυτό είναι αυταπάτη και αποπροσανατολισμός ότι μπορεί να υπάρξει καπιταλιστική ανάπτυξη της χώρας που θα είναι προς όφελος του λαού και της νεολαίας.

Σοσιαλισμός

Η πραγματική διέξοδος προς όφελος του λαού

Σήμερα είναι ανάγκη να δυναμώσει η συζήτηση στους χώρους δουλειάς και νεολαίας για τον σοσιαλισμό-κομμουνισμό, την κοινωνία που μπορεί να οργανώσει την παραγωγή προς όφελος του λαού αφού στη θέση του κέρδους κριτήριο γίνεται η κάλυψη των κοινωνικών αναγκών.

Στη σοσιαλιστική Ελλάδα, η ανάπτυξη της τεχνολογίας και της επιστήμης, ο ίδιος ο εργαζόμενος άνθρωπος θα αναπτύσσονται απελευθερωμένοι από τα δεσμά του καπιταλιστικού κέρδους. Με την κοινωνική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής μπαίνουν οι βάσεις για την εξάλειψη της αναρχίας και ανισομετρίας στην παραγωγή που έχει γεννήσει ο καπιταλισμός. Μέσω του Κεντρικού Σχεδιασμού εξασφαλίζεται η αναλογική ανάπτυξη των κλάδων της παραγωγής, με γνώμονα την κάλυψη των συνεχώς διευρυνόμενων κοινωνικών αναγκών. Οι ίδιοι οι εργαζόμενοι θα έχουν καθημερινό ενεργό ρόλο στον έλεγχο και τη λήψη των αποφάσεων μέσω των οργάνων της εργατικής εξουσίας, μετατρέποντας τον εαυτό τους σε πρωταγωνιστή και οργανωτή της νέας κοινωνίας

Η πείρα του σοσιαλισμού τον 20ό αιώνα έδειξε περίτρανα την ανωτερότητα των νέων σχέσεων παραγωγής, τη δυνατότητα ανάπτυξης, απελευθέρωσης των παραγωγικών δυνατοτήτων προς όφελος της συντριπτικής πλειοψηφίας. Η μελέτη και τα συμπεράσματα της περιόδου της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, σε συνδυασμό με της πολλαπλές δυνατότητες που μας δίνει η ανάπτυξη της τεχνολογίας είναι τα όπλα μας για την οικοδόμηση της σοσιαλιστικής κοινωνίας στο σήμερα.