Το πάθος για τη λευτεριά είναι δυνατότερο απ’ όλα τα “κελιά”

Υπάρχει μια λέξη που η εποχή μας τη φοβάται. Είναι η λέξη “λευτεριά”. Είναι μάλιστα τόσο επικίνδυνη που η αλλοίωσή της επιχειρείται μανιωδώς και η απόπειρα να ταυτιστεί με κάτι μακριά από την έννοιά της καταντάει εκφυλιστική. Η πραγματική της έννοια είναι ταυτισμένη με την επίπονη προσπάθεια της κοινωνικής απελευθέρωσης. Αυτή είναι η επικίνδυνη “λευτεριά”, που ανατρέπει, που συγκρούεται, που δε χωράει στo σύστημα της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο.

Το προηγούμενο διάστημα, όμως, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, σε εκδήλωση της ΚΝΕ, για την οποία στάθηκε αφορμή ένα μάθημα ανορθολογισμού καθ’ έδρας, κατά τη διάρκεια του οποίου καθηγητής απευθυνόταν στους φοιτητές στο ουδέτερο γένος και δε δίστασε να καλέσει τους φοιτητές να κλείσουν τα μάτια τους για να αφουγκραστούν και να αναρωτηθούν αν πράγματι αναπνέουν (!!!), μια ομάδα ατόμων που αυτοχαρακτηρίζονται ως “αναρχοαυτόνομοι”, παράλλαξε χυδαία το γνωστό σύνθημα αυτού του χώρου «το πάθος για τη λευτεριά είναι δυνατότερο απ’ όλα τα κελιά», μιλώντας για άλλα πάθη…

Ιδεολογικός σιγαστήρας

Μπορεί σε κάποιους να προκαλεί έκπληξη, αλλά εξηγείται απολύτως το πώς συγκεκριμένες  δυνάμεις σήμερα, που θέλουν να αυτοχαρακτηρίζονται ως “επαναστατικές”, “ριζοσπαστικές”, “αντιεξουσιαστικές” κ.λπ., αυτή τη λέξη —που οι αγωνιστές την κρατούσαν σα φλόγα— την έχουν μετατρέψει σε αξεσουάρ… Αποδεικνύουν τη σήψη και τα αδιέξοδά τους, καθώς κατάντησαν να αναπαράγουν την ιδεολογία και την “ατζέντα” των πιο εκλεπτυσμένων εκδοχών του αμερικανικού φιλελευθερισμού, προκαλώντας τη χλεύη αυτών που επιμένουν να βλέπουν ως αντικειμενική πραγματικότητα την ανάγκη του ιστορικού περάσματος σε μία νέα κοινωνία. Έχουν προ πολλού παραδώσει τα όπλα και στη θέση τους υπερασπίζονται ένα μωσαϊκό ατομικών “επιλογών” και θεσμικά εγκεκριμένων επιθυμιών.

Ολόκληρες γενιές πολιτικής σκέψης εξανεμίζονται σήμερα μέσα σε κατ’ όνομα πανεπιστημιακές και φιλελεύθερες θεωρίες, που προσπαθούν να μας πείσουν ότι ο κόσμος δεν υπάρχει, αλλά μόνο οι “ερμηνείες” του. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια συνολικότερη προσπάθεια που γίνεται να μην έχει ο νέος άνθρωπος τη γνώση των νομοτελειών της φύσης και της κοινωνίας, τη γνώση της αντικειμενικής πραγματικότητας, για να μπορέσει να την αλλάξει. Να μην έχει σταθερή ταξική συνείδηση, να ξέρει δηλαδή ποιος είναι, σε ποια τάξη ανήκει και για ποιο σκοπό πρέπει να παλέψει, να μην έχει αυτοσυνείδηση του φύλου του στο όνομα της “ελευθερίας επιλογής” του, ότι είναι κάτι ρευστό, που ο καθένας και η καθεμία μπορεί να το επιλέξει. Να “μπερδεύεται” ανάμεσα σε διάφορες θεωρίες, που, από το φύλο έως την τάξη που ανήκουμε, μάς λένε ότι όλα είναι ό,τι αισθανόμαστε, καθορίζονται από το υποκειμενικό μας βίωμα. Το διεκδικητικό χέρι, που κάποτε ύψωνε γροθιά, σήμερα υποτίθεται ότι πρέπει να σηκώνει έναν καθρέφτη για να «συμφιλιώνεται με το βίωμά του»…

Αυτή φυσικά δεν είναι πρόοδος και άρνηση του αντιδραστικού-εκμεταλλευτικού κατεστημένου, αλλά συστημική στράτευση και ομολογία ιδεολογικής και ηθικής παρακμής. Είναι ο θρίαμβος ενός “προοδευτικού” συντηρητισμού, που προσπαθεί να εμφανίζεται ως “επαναστατικός”, ενώ στην πραγματικότητα λειτουργεί σαν ιδεολογικός σιγαστήρας. Εξορίζει την υλική πραγματικότητα από την κοινωνική, ταξική συνείδηση και πολιτική, ενώ μετατρέπει την πολιτική σε μια ατελείωτη συνεδρία ατομικής ψυχολογικής διαχείρισης, που καταντάει αφόρητα βολική για όσους επωφελούνται από το σύστημα και τόσο καταστροφική για όσους θέλουν να το αλλάξουν…

Οι “απόγονοι” του Μπακούνιν μετατρέπονται σε ιερατείο γλωσσικών ακροβατισμών

Κάποιοι, που παρουσιάζονται ως «απόγονοι» των Μπακούνιν, Προυντόν και Κροπότκιν, έχουν βαφτιστεί σε ιερατείο γλωσσικών ακροβατισμών και υποκειμενικής, ατομικιστικής αλήθειας, όπου η λέξη “εξουσία” αναφέρεται μόνο για σημειολογικούς λόγους. Οι αναρχικοί που κάποτε ήθελαν δήθεν να κάψουν τον κόσμο, τώρα συζητούν με πάθος για τα “ασφαλή ιδεολογικά τους δωμάτια”. Μικρά δωμάτια. Μικρά κλουβιά. Και οι καλύτεροι σύμμαχοι τους; Ένας εσμός ιδεολογικά χρεοκοπημένων απολογητών του συστήματος, κάτι περιθωριακές γκρούπες με μηδαμινή σχέση με το κίνημα και την εργατική τάξη και διάφορα ΠΑΣΟΚοειδή, αγκαλιά με όλο το λόμπι των Δημοκρατικών των ΗΠΑ.

Αλλά η ιστορία έχει —ευτυχώς— μνήμη πιο δυνατή από τις μόδες. Δεν άλλαξε ποτέ από ανθρώπους που αναζητούσαν “χώρους έκφρασης”… Άλλαξε από ανθρώπους που είδαν την αδικία και αποφάσισαν ότι η σύγκρουση είναι προτιμότερη από την προσαρμογή και τη συμφιλίωση με το “εγώ”. Οι εξεγέρσεις του Σικάγο, η Κομμούνα του Παρισιού, η Οκτωβριανή Επανάσταση, τα κινήματα αντίστασης απέναντι στον φασισμό, το Πολυτεχνείο, κανένα τους δε θα υπήρχε αν οι άνθρωποι που τα γέννησαν είχαν εγκλωβιστεί στον νάρκισσο των σεξουαλικών διεκδικήσεων του “εγώ”. Η λευτεριά τους ήταν καθολική, όχι αυτοαναφορική. Ήταν ταξικά επικίνδυνη, όχι “συμπεριληπτική”. Ήταν σώμα και πράξη, όχι θεραπευτικό λεξιλόγιο.

Η ιστορία δεν κινήθηκε ποτέ από αφηγήματα. Κινήθηκε από ανθρώπους που αναγνώρισαν την πραγματικότητα, όπως ήταν. Σκληρή, υλική, αντικειμενική, και αποφάσισαν να συγκρουστούν με αυτή. Αν οι επαναστάτες του 19ου αιώνα είχαν εμμονή με “προσωπικές μικροταυτότητες”, αν οι εργάτες του Σικάγο το 1886 είχαν επικεντρωθεί σε “έγκυρα βιωμένα υποκειμενικά πλαίσια”, αν οι αγωνιστές του Πολυτεχνείου είχαν μπερδευτεί σε γλωσσικούς λαβύρινθους αντί να φωνάξουν «Ψωμί–Παιδεία–Ελευθερία», η ιστορία θα ήταν κάπως διαφορετική. Η λευτεριά δε γεννιέται από ρητορικές, αλλά από σύγκρουση με την εξουσία των εκμεταλλευτών, του κεφαλαίου.

Αγώνας ενάντια σε κάθε είδους “κελιά”!

Γι’ αυτό και σήμερα, όσο κι αν κάποιοι προσπαθούν να ντύσουν τον ατομικισμό με προοδευτικά χρώματα, όσο κι αν επιχειρούν να μας πείσουν ότι η κοινωνική αλήθεια είναι “υποκειμενική”, τόσο περισσότερο αναδεικνύεται η ανάγκη για δυνάμωμα στις θεμελιώδεις έννοιες της συλλογικότητας, της αλληλεγγύης, με όρους μαζικού κινήματος, στη σύγκρουση με τον υποκειμενικό ιδεαλισμό, στον αγώνα ενάντια σε κάθε είδους “κελιά”, συστημικά, αλλά και συνειδησιακά, που μας κρατούν αποχαυνωμένους.

Η ιδεολογία που κυριαρχεί σήμερα σε ένα μεγάλο τμήμα του υποτιθέμενου προοδευτικού χώρου δεν έχει καμία σχέση με τη χειραφέτηση. Είναι η πολιτική του εξευγενισμένου “εγώ”, της προσωπικής ιστορίας ως ύψιστης αρχής, της ψυχολογικοποίησης των πάντων. Μια πολιτική που μοιάζει με κλουβί, καλυμμένο με βελούδο, που είναι ευχάριστο στην αφή, θανάσιμα περιοριστικό στη σκέψη... Κι όμως, όσοι το υπερασπίζονται, το παρουσιάζουν ως “απελευθερωτικό”. Έτσι φτάσαμε στο παράλογο, όσοι κάποτε είχαν στη θεωρία τους να σπάσουν πραγματικά κελιά, τώρα μας ζητούν να συμβιβαστούμε με νοητικά. Δεν υπάρχει πιο ύπουλο κελί από εκείνο που σε πείθει πως είσαι ήδη ελεύθερος ή ακόμα χειρότερο που σε καλεί να παλέψεις για μία είδους ελευθερία χωρίς να αποδράσεις από τα δεσμά του συστήματος της εκμετάλλευσης και της αδικίας, τα καπιταλιστικά δεσμά.

Κι αν η ιστορία έχει αποδείξει κάτι είναι πως οι πραγματικοί δεσμοφύλακες δε φορούν πάντα στολή. Μερικές φορές φοράνε “ριζοσπαστικές” αφίσες στα social media, μία αμφιλεγόμενη πανεπιστημιακή αυθεντία και ρητορική για “προσωπικές αλήθειες”. Μερικές φορές σε φυλακίζουν όχι με βία, αλλά με μια ιδεολογία που σου ψιθυρίζει: «Η πραγματικότητα δεν υπάρχει. Άλλαξε τον εαυτό σου κι όχι τον κόσμο».

Γι’ αυτό, όποιος θέλει να μιλήσει ξανά για λευτεριά, πρέπει να σπάσει όλα τα “κελιά”, τα ατομικά, τα ιδεολογικά, τα πολιτισμικά και τα συνειδησιακά. Μία πραγματικά προοδευτική ιδεολογία δε γενικεύει κάποια υποκειμενική πραγματικότητα. Αντιθέτως, βλέπει τις αιτίες και των επιμέρους υποκειμενικών καταστάσεων, ενεργοποιεί το υποκείμενο στην αντιμετώπισή τους, στην αξιοποίηση των προϋποθέσεων για τον μετασχηματισμό των κοινωνικών συνθηκών προς όφελος του εργαζόμενου ανθρώπου. Σε αυτή τη βάση, το ατομικό δικαίωμα είναι αδιάσπαστο απ’ το κοινωνικό δικαίωμα, η ελευθερία σχετίζεται με την ταξική πάλη, με την επαναστατική ιδεολογία και πολιτική για τον σοσιαλισμό.

Καθηγητές, που δε θέλουν να εκτεθούν στην πάλη με το εκμεταλλευτικό κατεστημένο, με την ταξική αδικία και εκμετάλλευση, με τα πραγματικά δεσμά του συστήματος, προτιμούν να αναμετρηθούν με λέξεις, με “νέες” ατομικές ταυτότητες κ.λπ. Είναι υποκρισία η “συμπερίληψη” στον λόγο με βάση τη σεξουαλική ταυτότητα, όταν όλο το εκμεταλλευτικό σύστημα παράγει την ανισοτιμία στη βάση της εκμετάλλευσης.

Όμως, υπάρχουν ακόμη άνθρωποι που δε συμβιβάζονται με αυτά τα “κελιά”, γιατί ξέρουν ότι η λευτεριά δεν είναι διαπραγματεύσιμη, ούτε μετρήσιμη με αντωνυμίες. Είναι απαίτηση της ιστορίας, είναι ο ανειρήνευτος δρόμος της ρήξης και της ανατροπής, η επαναστατική δράση σε όλες τις συνθήκες για τον σοσιαλισμό. Ξέρουν ότι η απελευθέρωση δε θα έρθει από τα αμφιθέατρα της μεταμοντέρνας θεώρησης ούτε από τους κώδικες καλής ρητορικής συμπεριφοράς. Θα έρθει από εκείνους που αναγνωρίζουν πως κανείς δεν ελευθερώνεται ατομικά μέσα σε μια κοινωνία που παραμένει φυλακή. Γιατί, όσο κι αν η εποχή μας προσπαθεί να μας πείσει για το αντίθετο, η ιστορία έχει αποδείξει ξανά και ξανά ότι το πάθος για τη λευτεριά είναι πάντα δυνατότερο απ’ όλα, πραγματικά όλα, τα κελιά!

Έλενα Μποτζιολή

Mέλος της ΚΕ του ΚΚΕ