Από τη δημοσίευση της διακήρυξης της ΚΕ του ΚΚΕ για τα 100 χρόνια από την καθιέρωση της 8ης Μάρτη ως Παγκόσμιας ημέρας της γυναίκας, αλλά και στη διάρκεια της προσυνεδριακής διαδικασίας άνοιξε σε ένα βαθμό στην ΚΝΕ η συζήτηση για το γυναικείο ζήτημα. Υπήρξαν απορίες για το πώς εκφράζεται σήμερα η γυναικεία ανισοτιμία, προβληματισμοί για το πώς μπορεί πρακτικά η Oργάνωση να βοηθήσει τις συντρόφισσες που βρίσκονται στη φάση δημιουργίας οικογένειας και αυτό δυσκολεύει πλευρές της προσφοράς τους. Εκφράστηκαν όμως και λαθεμένες απόψεις πως δεν υπάρχει σήμερα ανισοτιμία, δεν υπάρχουν βιολογικές διαφορές ανάμεσα στα δύο φύλα, κατά συνέπεια δεν υπάρχει και ανάγκη να εξειδικεύεται η δουλιά μας στις γυναίκες και ιδιαίτερα στις νέες που περνάνε και τη μεταβατική φάση στη ζωή τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις ασυνείδητα ερμηνεύονται όσα έδωσε ο αστικός προοδευτισμός -η νομική ισοτιμία, το ανεβασμένο μορφωτικό επίπεδο, η ελευθερία στις προσωπικές σχέσεις- ως ξεπέρασμα της ανισότιμης θέσης της γυναίκας.

Απαραίτητη η κατανόηση της ταξικής φύσης του γυναικείου ζητήματος

Όλες αυτές οι δυσκολίες κατανόησης έχουν αιτία αυτή που εντοπίζουμε και στις θέσεις του 10ου Συνεδρίου της ΚΝΕ. Την άγνοια της ταξικής φύσης του γυναικείου ζητήματος. Η κατανόηση σε βάθος της ταξικής φύσης του γυναικείου ζητήματος θα συμβάλλει στην κομμουνιστική διαπαιδαγώγηση όλων των μελών της ΚΝΕ, θα αυξήσει την αντοχή για τις συντρόφισσες, τη μεγαλύτερη ικανότητα για συνδυασμό καθηκόντων, αλλά και την ετοιμότητα για θυσίες στη δύσκολή εκείνη φάση της δημιουργίας οικογένειας, στην περίοδο δηλαδή που “χάνονται” από την ταξική πάλη και την οργανωμένη ζωή. 

Οι μαθήτριες ή φοιτήτριες δεν συναντούν προσωπικά ή δεν βλέπουν στη ζωή τους την ανισοτιμία. Τα πράγματα αλλάζουν όταν η νέα γυναίκα βγαίνει στην παραγωγή, αναζητά δουλιά και κάνει οικογένεια. Ακόμα και στην περίπτωση που ο άντρας συμβάλει στις δουλιές, που η αμοιβαία αγάπη μπορεί να εξασφαλίσει συνεννόηση στο σπίτι, η ανισότιμη θέση της γυναίκας δεν εξαλείφεται. Ίσα - ίσα που έτσι μπορεί ακόμα περισσότερο να αποκαλυφθεί ο ταξικός χαρακτήρας της, ότι δηλαδή αιτία είναι οι ταξικές εκμεταλλευτικές σχέσεις παραγωγής, η ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής.

Η ανισοτιμία ανάμεσα στα δυο φύλα δεν είναι ένα φαινόμενο που συνοδεύει την ανθρώπινη κοινωνία από τη γέννησή της. Στο πρωτόγονο κοινοτικό σύστημα τα δυο φύλα ήταν ισότιμα. Ο καταμερισμός εργασίας ήταν φυσικός, δηλαδή οι αρμοδιότητες και οι ευθύνες για την επιβίωση μοιράζονταν στον άνδρα και τη γυναίκα με βάση τα φυσικά, τα βιολογικά τους χαρακτηριστικά. Έτσι ο άνδρας, που υπερτερούσε σε μυϊκή δύναμη, ήταν επιφορτισμένος με την ανεύρεση τροφής και το κυνήγι. Ενώ η γυναίκα, που κυοφορούσε και γεννούσε, ήταν υπεύθυνη για το νοικοκυριό, τη στέγη, το μεγάλωμα των παιδιών, τη γεωργία. Και οι δυο αυτοί τομείς δραστηριότητας είχαν κοινωνικό χαρακτήρα, ήταν εξίσου σημαντικοί για την επιβίωση ολόκληρης της κοινωνίας. Τα μέσα παραγωγής που διέθεταν, τα σκεύη, τα όπλα, τα εργαλεία, ήταν κοινωνική και όχι ατομική ιδιοκτησία. Η παραγωγικότητα της εργασίας ήταν πολύ χαμηλή και δεν δημιουργούσε υπερπροϊόν, δηλαδή περίσσευμα που να μπορεί κάποιος να ιδιοποιηθεί και επιβιώσει χωρίς να εργάζεται. Πρόκειται για την περίοδο της μητριαρχίας, κατά την οποία η καταγωγή καθοριζόταν από τη μεριά της μητέρας. Η μητριαρχία δεν συνεπαγόταν κοινωνικά προνόμια για τις γυναίκες, σε βάρος των ανδρών, αφού η κοινή ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής δεν επέτρεπε την ύπαρξη κοινωνικής ανισότητας και εκμετάλλευσης. 

Η κατάσταση αλλάζει όταν κάποια ιστορική στιγμή δημιουργείται πλεόνασμα, αρχικά στην κτηνοτροφία, στον τομέα δηλαδή δραστηριότητας του άνδρα. Η κοινωνία χωρίζεται σε ιδιοκτήτες και μη ιδιοκτήτες μέσων παραγωγής, δημιουργείται η δυνατότητα εκμετάλλευσης ξένης εργατικής δύναμης και πραγματοποιείται η πρώτη ταξική διαίρεση της κοινωνίας. Η εργασία της γυναίκας στο νοικοκυριό έχασε τον κοινωνικό της χαρακτήρα, αφού και αυτό μετατράπηκε σε ατομικό νοικοκυριό του άνδρα-ιδιοκτήτη. Προκειμένου να εξασφαλίζεται η μεταβίβαση της ιδιοκτησίας σε γνήσιους απογόνους, θεσμοθετήθηκε η κυριαρχία του άνδρα πάνω στη γυναίκα. Η ανισοτιμία ανάμεσα στα δυο φύλα εμφανίστηκε μαζί με την πρώτη ταξική κοινωνία, μαζί με την ατομική ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής και αποτελεί γνώρισμα όλων των εκμεταλλευτικών κοινωνιών. Θα εκλείψει όταν εκλείψουν και τα αίτια που τη δημιούργησαν, δηλαδή όταν τα μέσα παραγωγής γίνουν κοινωνική ιδιοκτησία, όταν καταργηθεί η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και η ταξική διαίρεση της κοινωνίας.

Βέβαια, η θέση της γυναίκας σήμερα είναι πολύ διαφορετική σε σύγκριση με το παρελθόν. Αυτό κυρίως οφείλεται στο γεγονός ότι ο καπιταλισμός έδωσε τη δυνατότητα να επιστρέψει η γυναίκα στην κοινωνική παραγωγή, ως μισθωτή εργατική δύναμη. Βεβαίως, το καπιταλιστικό σύστημα δεν μπορεί λόγω της φύσης του να εξασφαλίσει το δικαίωμα στη δουλιά για το σύνολο των γυναικών του λαού. Έθετε πάντα εμπόδια στο συνδυασμό της οικογενειακής ζωής και της εργασίας.

Επειδή το καπιταλιστικό κίνητρο δεν είναι άλλο από το κέρδος, ο καπιταλισμός διατηρεί και εκμεταλλεύεται την ανισοτιμία εξ αιτίας του φύλου, καθιστώντας τη γυναικεία εργασία αντικείμενο της πιο σκληρής εκμετάλλευσης και απομυζώντας από αυτή τη μεγαλύτερη δυνατή υπεραξία.

Σήμερα, επομένως, που ένα μεγάλο μέρος της ανισοτιμίας που αφορούσε τη γυναίκα ανεξάρτητα από την τάξη στην οποία ανήκει έχει αναιρεθεί, αναδεικνύεται σαφέστερα ο ταξικός χαρακτήρας του προβλήματος. Η τυπική, νομική ισότητα των δυο φύλων δεν ταυτίζεται με την ουσιαστική κοινωνική ισοτιμία. Η αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης για παράδειγμα δεν προβληματίζει τις αστές, υπογράφεται και ψηφίζεται το ίδιο από άντρες και γυναίκες πολιτικούς που υπηρετούν τα συμφέροντα της αστικής τάξης. Η θέση της γυναίκας της εργατικής τάξης όμως, παραμένει ανισότιμη. 

Κατανόηση, λοιπόν της ταξικής φύσης του γυναικείου ζητήματος σημαίνει ότι  γινόμαστε πιο ικανοί εξειδικεύοντας να αναδεικνύουμε με ποια στρατηγική σε συνθήκες κρίσης μπορεί να αντιμετωπιστεί η επιδείνωση της ζωής της γυναίκας που έτσι κι αλλιώς αφορά και συνδέεται συνολικά με τη ζωή της λαϊκής οικογένειας, ότι θα είμαστε πιο πειστικοί στην προβολή του άλλου δρόμου ανάπτυξης ως απαραίτητης προϋπόθεσης για να πάψει η γυναικεία ανισοτιμία. Η απελευθέρωση της γυναίκας συνδέεται αναπόσπαστα με την πάλη της εργατικής τάξης για κοινωνική απελευθέρωση, για κατάργηση της ταξικής εκμετάλλευσης και κάθε κοινωνικής ανισότητας.

Μ’ αυτά τα λόγια ξεκίνησε την εισηγητική της ομιλία η σ. Αλέκα Παπαρήγα: «Η φετινή επέτειος αποτελεί κατά τη γνώμη μας μια μεγάλη ευκαιρία να αποτιμήσουμε το ρόλο του κομμουνιστικού κινήματος στον αγώνα για την ισοτιμία των δύο φύλων, για τη χειραφέτηση της γυναίκας στην πορεία ενός αιώνα. Επείγει, όμως, ταυτόχρονα, να αναδείξουμε με ποια στρατηγική και τακτική θα αντιμετωπίσουμε την επιδείνωση της θέσης των γυναικών σε συνθήκες καπιταλιστικής κρίσης, ως ιδιαίτερο ζήτημα και ως αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής της εργατικής - λαϊκής οικογένειας, του εργαζόμενου λαού».

Στη συνέχεια, η ΓΓ του Κόμματος, επισήμανε πως παρά τις παραχωρήσεις στις οποίες προχώρησε το καπιταλιστικό σύστημα, για να πετύχει βέβαια τη μεγαλύτερη εκμετάλλευση των γυναικών, η ανισοτιμία παραμένει, ενώ ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην επικαιρότητα του σοσιαλισμού. Ακόμα, στην ομιλία της η σ. Αλέκα Παπαρήγα, τόνισε πως για να υπάρχει διέξοδος στην καπιταλιστική κρίση πρέπει να θιγεί η καπιταλιστική εξουσία και ιδιοκτησία. «Το γυναικείο ζήτημα ως ιστορικό κοινωνικό φαινόμενο είναι ένα σύμπλεγμα οικονομικών, πολιτικών, πολιτιστικών ανισοτιμιών και διακρίσεων, που εκδηλώνονται σε όλες τις κοινωνικές σχέσεις, συμπεριλαμβανομένων και των σχέσεων των δύο φύλων, και πηγάζει από τις ταξικές σχέσεις εκμετάλλευσης. Μπήκε στην πραγματική κοίτη του, από τους ιδρυτές του επιστημονικού σοσιαλισμού-κομμουνισμού, Μαρξ και Ένγκελς, που ανέδειξαν την ταξική φύση του, την αντανάκλασή του στο εποικοδόμημα, νομικό, πολιτικό, ιδεολογικό, πολιτιστικό, κάθε εκμεταλλευτικού κοινωνικοοικονομικού σχηματισμού και τις προϋποθέσεις για τη λύση του. Το γυναικείο ζήτημα τοποθετείται αντικειμενικά ως συστατικό της σύγχρονης στρατηγικής απέναντι σε μια κρίση που και όταν ξεπεραστεί θα οδηγήσει σε μια αναιμική ανάκαμψη σε σύγκριση με το παρελθόν, σε ένα νέο κύκλο κρίσης σε συνθήκες οξύτατου ενδοϊμπεριαλιστικού ανταγωνισμού, όπου δίπλα στα κλασικά για τον 20ο αιώνα κέντρα (ΕΕ, ΗΠΑ, Ιαπωνία) έχουν εμφανιστεί και νέα εθνικά κέντρα, νέες συμμαχίες, προσωρινές βεβαίως, που όμως λειτουργούν ως αντιάξονες απέναντι στις ΗΠΑ, ΕΕ κλπ., οξύνουν τους ανταγωνισμούς (…) Το ΚΚΕ 92 χρόνια κάνει συστηματική προσπάθεια να οργανωθεί αγώνας για το γυναικείο ζήτημα, έχει σοβαρή συμβολή στην ανάπτυξη του γυναικείου κινήματος, στην απόσπαση κατακτήσεων, στην ανάδειξη γυναικών στα όργανα του Κόμματος και του κινήματος, στην απόκρουση των αστικών, ρεφορμιστικών, νεοφεμινιστικών οπορτουνιστικών αντιλήψεων».

Η συζήτηση που πραγματοποιήθηκε ήταν πραγματικά πλούσια καθώς οι αντιπρόσωποι μετέφεραν πείρα από κάθε γωνιά του κόσμου. Αντάλλαξαν απόψεις και αποτίμησαν το ρόλο του Κομμουνιστικού Κινήματος στον αγώνα για την ισοτιμία των δύο φύλων και τη χειραφέτηση των γυναικών τον τελευταίο αιώνα. Το Κόμμα σε ανακοίνωσή του για το σεμινάριο μεταξύ άλλων αναφέρει: «αναδείχθηκε το ζήτημα με ποια στρατηγική και τακτική θα αντιμετωπίσει το Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα την επιδείνωση της θέσης των γυναικών σε συνθήκες καπιταλιστικής κρίσης ως ιδιαίτερο ζήτημα αλλά και ως αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής της εργατικής, λαϊκής οικογένειας». Ακόμη οι αντιπρόσωποι τόνισαν τον ρόλο που πρέπει να παίξουν τα ΚΚ όσον αφορά την προβολή του γυναικείου ζητήματος στην ανάπτυξη και ισχυροποίηση του οργανωμένου ριζοσπαστικού γυναικείου κινήματος αλλά και τη συμμετοχή των κομμουνιστριών στο εργατικό και λαϊκό κίνημα. Τονίστηκε επίσης η αναγκαιότητα να αναδειχθεί η θεωρία του επιστημονικού σοσιαλισμού αλλά και η ιστορία του ριζοσπαστικού γυναικείου αγώνα, πρωτοστάτης του οποίου ήταν το Κομμουνιστικό Κίνημα. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη να προβληθούν οι κατακτήσεις του σοσιαλισμού για τις γυναίκες αλλά και η ταξική φύση του γυναικείου ζητήματος. «Τέλος από όλη τη συζήτηση επιβεβαιώθηκε ότι το εθνικό επίπεδο παραμένει ως βασικό πεδίο της ταξικής πάλης γιατί απ’ αυτό εκπορεύεται η όποια θετική αλλαγή στο διεθνή συσχετισμό. Εξίσου σημαντική είναι η διεθνοποίηση του πεδίου της πάλης, ο συντονισμός και η υψηλού επιπέδου ταξική αλληλεγγύη», όπως αναφέρει και η ανακοίνωση του Κόμματος.

Ακόμα στο σεμινάριο οι αντιπρόσωποι ενέκριναν τρία ψηφίσματα αλληλεγγύης προς τη σοσιαλιστική Κούβα, τον αγώνα του παλαιστινιακού λαού και προς τις γυναίκες του Ιράν.