Αντεπίθεση για τη λαϊκη εξουσια

Αξιοποιούμε την ιστορική πείρα…
Η επέτειος της ηρωικής εξέγερσης του Πολυτεχνείου, είναι ευκαιρία να σκύψουμε πάνω από εκείνη την περίοδο, να μελετήσουμε τις συνθήκες και τα γεγονότα, με σκοπό να εξάγουμε πολύτιμα ιστορικά συμπεράσματα.
Να δούμε ότι ο αντιδικτατορικός αγώνας της νεολαίας και όλου του λαού καθ’ όλη τη διάρκεια της δικτατορίας, δεν εκπληρώθηκε με την επάνοδο της αστικής δημοκρατίας. Τα συνθήματα “Ψωμί - Παιδεία - Ελευθερία”, “Λαϊκή Κυριαρχία - Εθνική Ανεξαρτησία” δεν χωράνε στα σημερινά πλαίσια του ευρωμονόδρομου και του συμβιβασμού με το “λιγότερο κακό” που καλούν τα υπόλοιπα κόμματα. Ο αγώνας έγινε ενάντια στα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό, ενάντια στις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Ενάντια στην αιτία του προβλήματος.
Να διδαχθούμε ότι η ιστορία ποτέ δεν γράφτηκε με συναίνεση, με “κοινωνικούς διαλόγους”, με “περίοδο χάριτος” ή ανοχής για τους εκμεταλλευτές και τις κυβερνήσεις τους. Πάντα η ιστορία προχωράει προς τα εμπρός με σύγκρουση και ανυπακοή. Αυτή είναι η παρακαταθήκη του Πολυτεχνείου σήμερα. Γι’ αυτό συνεχίζει να συγκινεί και να εμπνέει, παρ’ όλες τις προσπάθειες που κάνει η αστική τάξη και οι παρατρεχάμενοί της για να διαστρεβλώσουν και να “ευνουχίσουν” το περιεχόμενό του στα μέτρα τους.

…και βγάζουμε διδάγματα για το κίνημα σήμερα
Η αντιπαράθεση που υπάρχει για το νόημα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και το περιεχόμενο του αγώνα, δεν είναι για “ιστορικούς” λόγους, δεν είναι για να ξεκαθαρίσει το παρελθόν. Οπως και όποια άλλη αντιπαράθεση για ιστορικά γεγονότα, αφορά ξεκάθαρα το σήμερα και κυρίως το αύριο, το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσει το λαϊκό κίνημα. Την υποταγή ή την απειθαρχία; Τη μοιρολατρία ή την αγωνιστική διεκδίκηση;
Το κίνημα σήμερα για να είναι αποτελεσματικό, θα πρέπει να έχει στόχους και αιτήματα που να μην είναι ενσωματώσιμα, αλλά να θίγουν την κερδοφορία του κεφαλαίου, να αμφισβητούν την κυριαρχία του. Πρέπει να επεξεργάζεται ένα συνολικό πλαίσιο που να προβάλλει τον άλλο δρόμο ανάπτυξης της ελληνικής κοινωνίας, να “κτυπάει την πόρτα” της εξουσίας. Η γραμμή συσπείρωσης δεν πρέπει να αφήνει στο απυρόβλητο τον υπεύθυνο, δεν μπορεί δηλαδή να είναι πίσω από την εναντίωση στα μονοπώλια και τον ιμπεριαλισμό.

Η νεολαία στη σημερινή αστική δημοκρατία…
Παρά τις διακηρύξεις για την «καλύτερη δημοκρατία που γνώρισε ο τόπος», τα δικαιώματα της νεολαίας και του λαού βρίσκονται στο στόχαστρο των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων.
Οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης χρησιμοποιούνται σαν “μπαμπούλας” για να μηδενιστούν οι προσδοκίες και οι διεκδικήσεις. Αυτοί που δημιούργησαν τον εργασιακό μεσαίωνα της ανασφάλιστης και ελαστικής εργασίας, των απλήρωτων υπερωριών, της μερικής απασχόλησης και των συμβάσεων ορισμένου χρόνου και έργου, παίζουν στις πλάτες των νέων και φτάνουν στο σημείο να τους εγκαλούν που προτίμησαν τα stage από την ολοκληρωτική ανεργία που σαρώνει!
Η “δημοκρατία” τους εξάλλου, σταματάει στην πόρτα των χώρων εργασίας, εκεί όπου η συνδικαλιστική δράση αμείβεται με απόλυση, εκεί που κυριαρχεί η ιδεολογική τρομοκρατία.
Σήμερα, νέα μέτρα προετοιμάζονται να βγουν απ’ τα συρτάρια των υπουργών, ενώ η αστυνομοκρατία εντείνεται … «για την ασφάλειά μας».

…είναι πάντα στο στόχαστρό τους
Με χίλιους δυο τρόπους προσπαθούν να ενσωματώσουν τη νεολαία, ειδικά τα παιδιά της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρωμάτων, να ενστερνιστεί τις αξίες του συστήματος. Επιχειρούν να την προσεταιρίσουν, να την καλοπιάσουν, να την κολακέψουν. Στόχος του συστήματος, ακόμα και όταν κάποιες από τις δυνάμεις του δρουν ή παρεμβαίνουν μέσα στο κίνημα, είναι να εγκλωβίσουν και να εκτονώσουν τη ριζοσπαστικοποίηση των νέων σε ακίνδυνους δρόμους.
Οι εκμεταλλευτές μπορούν
να ανατραπούν!
Ανεξάρτητα από τις μορφές που παίρνει η καπιταλιστική εξουσία (ανοικτή δικτατορία ή κοινοβουλευτική “δημοκρατία”), η ουσία παραμένει ίδια: είναι η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο για την απρόσκοπτη απομύζηση κερδών. Αυτή τη “νομιμότητα” πρέπει να την αμφισβητήσει η νεολαία και ο λαός.
Να σκεφτούμε ότι οι επέτειοι που γιορτάζουμε σήμερα (25η Μαρτίου, 28η Οκτωβρίου, Πολυτεχνείο), ένα πράγμα δείχνουν: όσο αρνητικός κι αν είναι ο συσχετισμός δύναμης, όσο ανίκητος και πανίσχυρος κι αν φαίνεται ο αντίπαλος, μπορεί να ανατραπεί! Τίποτα δεν είναι αιώνιο, ειδικά το σύστημα της εκμετάλλευσης. Αρκεί η πρωτοπορία του κινήματος, με σωστή στρατηγική και με ανάλογη επεξεργασία της τακτικής, να είναι οργανωμένη και αποφασισμένη να αγωνιστεί μέχρι το τέλος, ο λαός αργά ή γρήγορα θα μπει κι αυτός στην πρώτη γραμμή!
Ετσι και σήμερα το ΚΚΕ παλεύει για τη δημιουργία της κοινωνικής συμμαχίας της εργατικής τάξης και των σύμμαχων λαϊκών στρωμάτων για το αντιμονοπωλιακό-αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο πάλης, με στόχο τη λαϊκή εξουσία, το σοσιαλισμό. Εμπρός στο δρόμο του Νοέμβρη: Αγώνας, ρήξη, ανατροπή, η Ιστορία γράφεται με πάλη ταξική!

ΧΡΟΝΙΚΟ
ΤΕΤΑΡΤΗ, 14 ΝΟΕΜΒΡΗ
Είναι πρωί και στο Πολυτεχνείο πραγματοποιείται φοιτητική συγκέντρωση με αίτημα να δοθεί άδεια για την πραγματοποίηση γενικών συνελεύσεων. Την ίδια ώρα γίνεται παμφοιτητική συγκέντρωση στη Νομική.
14:00 Οι φοιτητές από τη Νομική, ακούγοντας ότι στο Πολυτεχνείο γίνονται επεισόδια, κατηφορίζουν προς την Πατησίων όπου έχουν αρχίσει οι γενικές συνελεύσεις. Υπάρχει αναβρασμός, όχι όμως επεισόδια. Η αστυνομία έχει ήδη πάρει θέση γύρω από το κτήριο.
18:00 Οι συνελεύσεις τελειώνουν. Εχει αρχίσει να μαζεύεται κόσμος και έξω από το Πολυτεχνείο. Καταφτάνει εισαγγελέας και απειλεί με μηνύσεις αν το πλήθος δεν διαλυθεί.
19:00 Περίπου 800 φοιτητές παραμένουν μέσα στο Πολυτεχνείο. Κάπου εκεί η κατάληψη αρχίζει de facto.
21:00 Εξω από το Πολυτεχνείο έχουν συγκεντρωθεί χιλιάδες λαού, ενώ μέσα είναι περίπου 1.500 άτομα. Εφυγαν μερικοί (κυρίως του Ρήγα Φεραίου) που διαφώνησαν με την παραμονή ή για άλλους λόγους. Ανακύπτει η ανάγκη του συντονισμού και έτσι συγκροτείται 13μελής Συντονιστική Επιτροπή (ΣΕ) από αντιπροσώπους των σχολών. Από αυτούς, 8-9 πρόσκεινται στην Αντι-ΕΦΕΕ (ΚΝΕ) ενώ οι υπόλοιποι είναι από το Ρήγα Φεραίο και τους αριστεριστές.
22:00 Η ΣΕ στήνει έναν πρώτο ασθενικό πομπό, παίρνει υπό τον έλεγχό της τα μεγάφωνα, εξασφαλίζει προμήθειες και φροντίζει για την περιφρούρηση των πυλών. Τυπώνονται αμέτρητες προκηρύξεις και κολλιούνται αφίσες. Οι χιλιάδες λαού που έχουν συγκεντρωθεί για συμπαράσταση μένουν ως τη 1 μετά τα μεσάνυχτα.

ΠΈΜΠΤΗ, 15 ΝΟΈΜΒΡΗ
Το πρωί έχει πέσει κάπως ο ενθουσιασμός. Ομως, τις επόμενες ώρες το κλίμα αντιστρέφεται καθώς μετά και από κατεύθυνση των δυνάμεων του ΚΚΕ και της ΚΝΕ, η λαϊκή συμπαράσταση φουντώνει απότομα.
Ο κόσμος που αρχίζει να συγκεντρώνεται στους γύρω δρόμους συγκρούεται με την αστυνομία η οποία τους εμποδίζει να ενωθούν με τους φοιτητές. Παρ’ όλα αυτά γυναίκες, άντρες και παιδιά μαζεύονται έξω από το κτήριο. Ειδικά το μεσημέρι, πλήθος μαθητών και εργαζομένων που μόλις έχουν σχολάσει συρρέουν γύρω από το Πολυτεχνείο.
Ο ενθουσιασμός και η οργανωτικότητα ανεβαίνουν. Εγκαθίσταται νέος πομπός, πιο ισχυρός αυτή τη φορά, που στέλνει τη φωνή των φοιτητών ακόμα πιο μακριά. Κόσμος συνεχίζει να συρρέει. Το απόγευμα 300 φοιτητές από την Πάτρα σπάνε τον κλοιό της αστυνομίας και μέσω της Στουρνάρη μπαίνουν στο χώρο του Πολυτεχνείου.
Τα συνθήματα που ρίχνονται είναι αντιχουντικά, ξεσκεπάζοντας το ρόλο των Αμερικάνων και του ΝΑΤΟ.
Αργά το βράδυ εκλέγεται νέα, 32μελής αυτή τη φορά, Συντονιστική Επιτροπή. Σε αυτήν, 7 είναι από την Αντι-ΕΦΕΕ, 8 από το Ρήγα Φεραίο και οι υπόλοιποι είναι αριστεριστές ή ανένταχτοι.

ΠΑΡΑΣΚΕΥΉ, 16 ΝΟΈΜΒΡΗ
Tην ίδια ώρα (Παρασκευή πρωί) που στην Αθήνα η αλληλεγγύη του κόσμου κορυφώνεται, φοιτητές στη Θεσσαλονίκη και στην Πάτρα προχωρούν με τη σειρά τους σε καταλήψεις στα πανεπιστήμιά τους.
12:00 Μέλη της επιτροπής Μεγαρέων αγροτών επισκέπτονται τη Συντονιστική Επιτροπή.
15:30 Στην πρώτη της συνεδρίαση, η νέα ΣΕ καταλήγει στη διακήρυξη με την οποία προσδιορίζεται ο χαρακτήρας της κινητοποίησης ως αντιφασιστική-αντιιμπεριαλιστική, απαιτεί άμεση πτώση της χούντας και εγκαθίδρυση λαϊκής κυριαρχίας. Διαδηλωτές κατεβαίνουν τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας προς το Πολυτεχνείο. Ο κόσμος που βρίσκεται σε κινητοποίηση στο κέντρο της Αθήνας φτάνει τους 150.000.
Η λαϊκή συμπαράσταση γύρω από το Πολυτεχνείο αλλά και σε άλλες γειτονιές της Αθήνας είναι πιο μαζική παρά ποτέ. Ο σταθμός των φοιτητών δονεί την ατμόσφαιρα με συνθήματα όπως “Ψωμί –Παιδεία – Ελευθερία, Λαϊκή Κυριαρχία – Εθνική Ανεξαρτησία”, “Κάτω η χούντα”, “Εξω οι Αμερικανοί”, “Ενας είναι ο αρχηγός, ο κυρίαρχος λαός”.
Από το μεσημέρι διαδίδεται πως η αστυνομία σκοπεύει να χτυπήσει το βράδυ. Παρ’ όλα αυτά, δεν παίρνονται μέτρα από τη ΣΕ για μια οργανωμένη έξοδο από το Πολυτεχνείο.
18:30 Οι αστυνομικοί χτυπούν διαδηλωτές στα Χαυτεία. Οι συγκρούσεις γενικεύονται. Η αστυνομία δεν διστάζει να ρίξει -εκτός από δακρυγόνα- και πραγματικά πυρά.
19:00 Τα μεγάφωνα μεταδίδουν το όνομα του πρώτου νεκρού -ενός αγοριού. Η ατμόσφαιρα από τα δακρυγόνα είναι αποπνικτική. Στην πλατεία Βάθη διαδηλωτές σωριάζονται νεκροί. Τα μεγάφωνα προσπαθούν να κρατήσουν ψηλά το ηθικό του κόσμου. Εχει ήδη καταληφθεί το Δημαρχείο ενώ ο λαός επιτίθεται στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης.
Νεκροί και τραυματίες μέσα κι έξω από το Πολυτεχνείο. Η ΣΕ, τις ηρωικές εκείνες στιγμές στήνει οδοφράγματα και αυτοσχέδιο νοσοκομείο για τους τραυματίες.

ΣΆΒΒΑΤΟ, 17 ΝΟΈΜΒΡΗ
01:45 Η ατμόσφαιρα είναι εκρηκτική. Τα πρώτα τανκ κυκλώνουν το Πολυτεχνείο, ενώ ήδη έχουν καταφτάσει στρατιώτες και ΛΟΚατζήδες. Πλέον κάθε προσπάθεια αναίμακτης εξόδου από το χώρο είναι μάταιη.
02:00 Τρία τανκ σταματούν μπροστά από την κεντρική πύλη. Οι φοιτητές φωνάζουν: «μην πυροβολείτε, είμαστε αδέλφια σας», «ο στρατός είναι λαϊκός». Ενώ οι πυροβολισμοί συνεχίζονται, οι φοιτητές αρχίζουν να τραγουδούν τον εθνικό ύμνο.
03:00 Υστερα από εντολή, ένα από τα τανκ πέφτει πάνω στην πύλη του Πολυτεχνείου, ενώ πάνω της κρατιούνται φοιτητές. Ομάδες των ΛΟΚ και αστυνομικοί εισβάλουν μέσα και χτυπούν τους φοιτητές. Αρκετοί κατορθώνουν να διαφύγουν με τη βοήθεια και ορισμένων φαντάρων.
05:00 Η μετάδοση του παράνομου σταθμού συνεχίζεται μέχρι αυτήν την ώρα.
11:00 Η χούντα επιβάλλει στρατιωτικό νόμο. Οι διαδηλώσεις όμως θα συνεχιστούν όλο το Σαββατοκύριακο.

Ενδιαφέροντα στοιχεία για την εξέγερση του Πολυτεχνείου μπορεί κανείς να βρει στην “Εκθεση και συμπεράσματα για τα γεγονότα του Νοέμβρη 1973” που εγκρίθηκαν στην 4η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ, τον Ιούλη του 1976 και βρίσκονται στο site του Κόμματος: www.kke.gr/istoria/

Ομιλία του Δ. Γόντικα σε εκδήλωση της ΚΟΑ
Ανυποχώρητη στάση των αγωνιστών, σε οποιεσδήποτε συνθήκες

Με αφορμή τη συμπλήρωση 42 χρόνων από την κήρυξη της δικτατορίας, τον περασμένο Απρίλη πραγματοποιήθηκε εκδήλωση της ΚΟΑ με θέμα “Η δράση του ΚΚΕ και της ΚΝΕ ενάντια στη δικτατορία και η συμβολή τους στην οργάνωση του λαού”, με κεντρικό ομιλητή το Δημήτρη Γόντικα, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ. Στα πλαίσια του αφιερώματος στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, δημοσιεύουμε εκτενή αποσπάσματα από την ομιλία αυτή, που εξάγει πολύ χρήσιμα συμπεράσματα από την πείρα της αντιδικτατορικής πάλης, τα οποία αναφέρονται στην ετοιμότητα που απαιτεί η ταξική πάλη και στη στάση που πρέπει να κρατάει ο αγωνιστής απέναντι στις διωκτικές αρχές, σε οποιεσδήποτε συνθήκες.

«Σήμερα δεν θα επιχειρήσουμε να αναλύσουμε τα ιστορικά γεγονότα που συνδέονται με τη χούντα, αλλά θα περιοριστούμε στην περιγραφή ορισμένων “στιγμιότυπων” που νομίζουμε ότι έχουν μια γενικότερη σημασία και μπορούν να προσθέσουν σε γνώσεις, ιστορική πείρα και προβληματισμό, να συμβάλλουν στην ανάδειξη χρήσιμων ιστορικών συμπερασμάτων. Είναι μια ακόμα ευκαιρία που μας θυμίζει το καθήκον του να μελετάμε συνεχώς την ιστορία του εργατικού και λαϊκού κινήματος και του Κόμματος, κυρίως για να κάνουμε την πίστη μας ακλόνητη σχετικά με το σκοπό για τον οποίο έχουμε στρατευτεί: τη σοσιαλιστική επανάσταση και την οικοδόμηση της σοσιαλιστικής-κομμουνιστικής κοινωνίας.
Κριτήριο του βαθμού αφοσίωσής μας στην υπόθεση αυτή είναι η συνειδητή στάση, δηλαδή η ανυποχώρητη πίστη στην υπόθεση αυτή χωρίς αβαρίες μπροστά σε οποιαδήποτε δυσκολία ή εμπόδιο. Η απόδειξη είναι να φεύγει καθένας και κάθε μια από τη ζωή με το κεφάλι ψηλά, ότι έκαναν στο ακέραιο το καθήκον τους. Με την ικανοποίηση ότι έφτασαν στο τέρμα “ορθοστατούντες και ορθοβαδίζοντες”, ότι ολοκλήρωσαν τη ζωής τους ως κομμουνιστές, ως μέλη του ΚΚΕ.
Είναι μεγάλος δρόμος και αγώνας που δεν επιτρέπει εφησυχασμό και επανάπαυση ούτε στιγμή, απαιτεί διαρκή ετοιμότητα για την αντιμετώπιση σύνθετων, απρόβλεπτων και δύσκολων καταστάσεων. Τέτοια είναι η ιστορία του επαναστατικού κινήματος και της ταξικής πάλης. Με απότομες καμπές ανόδου και υποχώρησης, ειρηνικών και ένοπλων αγώνων, μαζικών και ατομικών ηρωισμών, με νίκες και ήττες, με θυσίες, με απώλειες, με πολλά ζικ-ζακ, πάντα όμως η συνισταμένη της εξέλιξης είναι ανοδική, προωθητική. Το νέο πάντα βγαίνει νικητής.
Η γνώση και η μελέτη της ιστορίας είναι ένας από τους σπουδαιότερους παράγοντες που συμβάλουν να προλαβαίνεις και να αποφεύγεις στραβοπατήματα και να προβλέπεις, όσο γίνεται καλύτερα προετοιμασμένος, τις εξελίξεις.
Τι έγινε στις 21 Απρίλη 1967;
Ξυπνήσαμε με τα τανκς στους δρόμους και με μαζικές συλλήψεις, βάση προδιαγεγραμμένου σχεδίου. Ο κύριος όγκος των συλληφθέντων ήταν κομμουνιστές, οπαδοί και φίλοι του ΚΚΕ, καθώς και συνεργαζόμενοι. Στη συνέχεια στάλθηκαν εξορία.
Η χούντα κατάργησε μια σειρά αστικές ελευθερίες, τη λειτουργία των κομμάτων και επέβαλε το στρατιωτικό νόμο με ατελείωτα “απαγορεύεται”. Ηταν ένα καθεστώς τρόμου. Η δικτατορία στηρίχθηκε στο σχέδιο “Προμηθέας” που είχαν επεξεργαστεί στα πλαίσια του ΝΑΤΟ για έκτακτες καταστάσεις, ενώ η επιβολή της έγινε στο όνομα του κομμουνιστικού κινδύνου, το οποίο ήταν ένα σαθρό επιχείρημα. Η ανάπτυξη του λαϊκού κινήματος εκείνη την περίοδο δεν προκαλούσε ιδιαίτερη ανησυχία για την άρχουσα τάξη και τους ιμπεριαλιστές, κυρίως λόγω του προσανατολισμού του. Ο αντικομμουνισμός όμως, που ήταν κυρίαρχο ιδεολογικό στοιχείο, αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ότι είναι πάντα το προκάλυμμα για αντιλαϊκά σχέδια και μέτρα.
Για ποιο λόγο έγινε το πραξικόπημα;
Εγινε κυρίως για εσωτερικές ανάγκες του συστήματος και στήριξης των επιδιώξεων του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στην περιοχή. Από τη μια μεριά, τα αστικά πολιτικά κόμματα δεν ήταν σε θέση να ανταποκριθούν στο αίτημα των καιρών για εκσυγχρονισμό του αστικού πολιτικού συστήματος. Από την άλλη, οι Αμερικάνοι ήθελαν την Ελλάδα στήριγμα στον πόλεμο που ετοίμαζαν στη Μέση Ανατολή, ενώ το Κυπριακό έπαιξε επίσης ρόλο.
Ενα πρώτο συμπέρασμα είναι ότι ο ιμπεριαλισμός και η αστική τάξη δε διστάζουν να φτάσουν στα άκρα όταν το απαιτούν τα γενικότερα συμφέροντά τους, είναι έτοιμοι να κινητοποιήσουν τους μηχανισμούς τους οποίους προετοιμάζουν, ενισχύουν και εκσυγχρονίζουν, με κύριο προσανατολισμό την αναχαίτιση του εργατικού και λαϊκού κινήματος.

Πώς αντέδρασε το λαϊκό κίνημα;
Δυστυχώς πρόκειται για τραγωδία. Τη μέρα που εκδηλώθηκε η δικτατορία στην εφημερίδα “Αυγή” υπήρχε κύριο άρθρο με τίτλο “Γιατί δεν θα γίνει δικτατορία”. Παρά την έντονη φιλολογία για προετοιμαζόμενο πραξικόπημα και καταγγελία για ύπαρξη χούντας που το προετοίμαζε, δεν υπήρχε καμιά προετοιμασία αντίστασης. Την πρώτη μέρα η ηγεσία του κινήματος συνελήφθη και έτσι μόνο ορισμένες αυθόρμητες και περιορισμένες αντιδράσεις σημειώθηκαν, ενώ είναι βέβαιο ότι αν υπήρχε προετοιμασία και σχέδιο, θα έβρισκε ανταπόκριση στο λαό και τη νεολαία. Αργότερα, ο αγώνας οργανώθηκε, κλιμακώθηκε και οδήγησε στην ανατροπή της χούντας.
Δεν υπήρχε σχέδιο και προετοιμασία γιατί στην ουσία δεν υπήρχε ΚΚΕ. Δεν είναι μόνο ότι ήταν παράνομο, αλλά δεν είχε και οργανωμένη δύναμη. Οι οργανώσεις της ΕΔΑ που υπήρχαν δεν ήταν κομμουνιστικές, ενώ το ΚΚΕ είχε διαλύσει τις Οργανώσεις του από το 1958. Ηταν ένα μεγάλο ολίσθημα, γι’ αυτό και χαρακτηρίστηκε ως θεμελιακό λάθος.
Τότε διεξάγονταν ισχυρή ιδεολογική πάλη με τις οπορτουνιστικές αντιλήψεις που ήταν κυρίαρχες μέσα στο Κόμμα. Η διαπάλη ήταν ανοιχτή και σε όλα τα ζητήματα στρατηγικής σημασίας, όπως: για το χαρακτήρα της επανάστασης και το σοσιαλισμό, για τη μαρξιστική-λενινιστική θεωρία και τον προλεταριακό διεθνισμό, για το Κόμμα και το ρόλο του, για τη στάση απέναντι στη σοσιαλδημοκρατία κ.α. Κυριαρχούσε ο λεγκαλισμός, η προσκόλληση δηλαδή στην αστική νομιμότητα, η αυταπάτη του κοινοβουλευτισμού. Το Κόμμα είχε χάσει όχι μόνο την οργανωτική του αυτοτέλεια, αλλά και την ιδεολογική και την πολιτική. Η κρίση αυτή έληξε το 1968 με τη 12η Ολομέλεια και χρειάστηκαν μετά αρκετοί αγώνες ώσπου το Κόμμα να αποκαταστήσει τα κομμουνιστικά του χαρακτηριστικά, να εδραιωθεί ως πρωτοπόρα επαναστατική δύναμη όπως εκφράζεται σήμερα.

Οι συλλήψεις και η στάση των συλληφθέντων
Πολλά μέλη και στελέχη του Κόμματος, παρά το ότι δεν ζούσαν κομματική ζωή, ήταν αφοσιωμένοι αγωνιστές, έμπειροι, ατσαλωμένοι, προετοιμασμένοι και αποφασισμένοι για κάθε δυσκολία. Δε χρειάστηκε δεύτερη απόφαση για τη στάση που έπρεπε να κρατήσουν μπροστά στους νέους διωγμούς, τις συνθήκες παρανομίας.
Πολλοί, που μόλις είχαν βγει από φυλακές και εξορίες, δεν αιφνιδιάστηκαν και κράτησαν αγωνιστική στάση. Δεν έκαναν καμιά υποχώρηση απέναντι στις διωκτικές αρχές της χούντας.
Αρκετοί όμως αιφνιδιάστηκαν. Δεν ήταν προετοιμασμένοι παρ’ όλο που είχαν εμπειρίες. Είχαν προσαρμοσθεί στη λεγόμενη νομιμότητα. Είχαν βάλει όρια στη δράση τους. Βρέθηκαν μπροστά σε διλήμματα και τελικά υποχώρησαν. Εκαναν δηλώσεις ότι θα κάτσουν ήσυχα, αποκήρυξης, μετάνοιας όπως λέμε. Ανάμεσα τους ήταν και αγωνιστές με δοκιμασία και πείρα, που είχαν αντέξει σε πολύ πιο δύσκολες συνθήκες.
Μια μεγάλη κατηγορία αγωνιστών ήταν νέοι στο κίνημα. Δεν είχαν εμπειρίες. Αλλοι κράτησαν, δε φοβήθηκαν. Αλλοι τα ‘χασαν, φοβήθηκαν, υποχώρησαν.
Μετά τις πρώτες συλλήψεις και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, προσπαθούσαν πιο οργανωμένα στα αστυνομικά τμήματα να “σπάσουν” όσους έπιαναν και να μην τους στείλουν εξορία. Αρκούσε μια δήλωση ότι θα κάτσουν ήσυχα. Στην πορεία όμως, όποιος έκανε μια τέτοια μικρή υποχώρηση, δεν τον άφηναν σε χλωρό κλαρί. Φυσικά υπήρξαν και αρκετοί, ιδιαίτερα νέοι, που δεν έκαναν καμιά υποχώρηση και δεν τους έστειλαν εξορία. Προτιμούσαν να τους έχουν υπό συνεχή παρακολούθηση παρά να τους στείλουν εξορία, γιατί καταλάβαιναν ότι εκεί θα ατσαλωθούν μαζί με άλλους έμπειρους αγωνιστές, θα αποκτήσουν άλλη στάση, θα ολοκληρωθούν.
Σε αρκετά αστυνομικά τμήματα χτύπησαν αρκετούς άναρχα για να προκαλούν φόβο και τρομοκρατία. “Επιστημονικά” βασανιστήρια άρχισαν αργότερα. Διέδιδαν φήμες για εκτελέσεις. Κανείς γενικά δεν ήξερε τι σχέδια είχαν και ποια θα είναι η τύχη όσων έχουν συλληφθεί.

Γιατί είχαμε υποχωρήσεις από μια μερίδα αγωνιστών;
Δεν υπήρχε οργανωμένη προετοιμασία για τη στάση που έπρεπε να κρατήσει ο καθένας απέναντι σε μια παρόμοια κατάσταση. Οσοι άντεξαν ήταν γιατί είχαν προσωπική ή οικογενειακή πείρα ή είχαν γνωριστεί με την ιστορία αγωνιστών σε φυλακές και εξορίες, την ιστορία του κινήματος. Δεν υπήρχε η ιδεολογική προετοιμασία γιατί στο Κόμμα κυριαρχούσε η ιδεολογική σύγχυση και ο συμβιβασμός.
Τι σημαίνει όταν λέμε προετοιμασία; Το πρώτο και κυριότερο: να καλλιεργείται αδιάκοπα, θεωρητικά και πρακτικά, η πίστη στο δίκιο και στον τελικό σκοπό του αγώνα. Να μην κρύβονται οι δυσκολίες και οι απαιτήσεις. Αγωνιστική διαπαιδαγώγηση ώστε να διαμορφώνει αγωνιστικό χαρακτήρα καθένας που μπαίνει στο κίνημα. Ετοιμότητα για θυσίες, κριτήριο της αφοσίωσης. Ετοιμότητα να βρεθείς απέναντι στις διωκτικές αρχές και ανυποχώρητη στάση απέναντί τους ως το τέλος. Γνώση του αντιπάλου και των μεθόδων του. Καμιά υποχώρηση, χωρίς υπολογισμό συνεπειών.
Στο Κόμμα μας υπάρχει πλούσια πείρα σε αυτά τα ζητήματα που δείχνει ότι ο αγωνιστής έχει ανεξάντλητες δυνάμεις και αντοχές όταν είναι αποφασισμένος και βάζει πάνω από τον εαυτό του το Κόμμα, το δίκιο του αγώνα. Οι πηγές της δύναμης που τον οπλίζει να αντέχει είναι ότι εκφράζει τα συμφέροντα της εργατικής τάξης, του λαού, σε κάθε στιγμή απέναντι στην καπιταλιστική βαρβαρότητα. Οτι δεν είναι ένα μεμονωμένο άτομο. Οτι δεν προδίδει το λαό και το Κόμμα κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες. Είναι μεγάλη παράδοση για το ΚΚΕ η συνεπής, αγωνιστική στάση απέναντι στην εργοδοσία, στο κράτος, στις διωκτικές αρχές κλπ. Στάση που έφτανε ως το εκτελεστικό απόσπασμα. Πάντα ο λαός εκτιμά την αγωνιστική στάση και αναγνωρίζει τους πρωτοπόρους αγωνιστές για τη στάση αρχών και το αγωνιστικό ήθος τους.

Σχετικά με τις δηλώσεις μετάνοιας
Η δήλωση μετάνοιας είναι σε ατομικό επίπεδο πίεση για αποκήρυξη των ιδεών και του ίδιου του Κόμματος. Υπόσχεση ότι θα εγκαταλείψεις τον αγώνα, θα σέβεσαι τους νόμους. Εως και την αποκήρυξη ατόμων, ακόμα και μελών της οικογένειας. Σκοπός ήταν να τσακίζουν και να εξουθενώνουν αγωνιστικά καθέναν που έπεφτε στα χέρια τους, μέχρι και να τον μετατρέψουν σε όργανό τους. Οι κρατούμενοι που ήδη είχαν κάνει δηλώσεις όταν πιάστηκαν, αξιοποιούνταν για να δημιουργούν κλίμα πανικού και υποχώρησης, για να πιέζουν τους υπόλοιπους.
Είναι μια μεγάλη παράδοση του αστικού κράτους απέναντι στους κομμουνιστές. Στην περίοδο της χούντας έκαναν εκτεταμένη χρήση αυτής της πείρας. Σε κάθε σύλληψη εφάρμοζαν και ανάλογη τακτική. Αρχιζαν από νουθεσίες, περνούσαν στις απειλές και τέλος στα βασανιστήρια. Παλιότερα έφταναν ως την εκτέλεση. Η δήλωση έπαιρνε πολλές μορφές και ξεκινούσε από “ανώδυνες” υποσχέσεις. Σε κάθε περίπτωση κατέληξε σε πλήρη εξουδετέρωση του αγωνιστή και καταρράκωση της αξιοπρέπειάς του.
Η πίεση για δήλωση δεν αφορά μόνο τα πρόσωπα, αλλά εκδηλωνόταν, εκδηλώνεται και σήμερα στο ίδιο το Κόμμα. Να αποκηρύξει τους σκοπούς του, την επαναστατική γραμμή πάλης. Να υποχωρήσει στα όρια της αστικής πολιτικής και νομιμότητας. Μαζί πηγαίνει και ο στόχος να συντριβεί η ηθική υπόσταση του ΚΚΕ.

Η στάση στην ανάκριση
Σκοπός των διωκτικών αρχών ήταν να χτυπήσουν τις παράνομες Οργανώσεις, να διαλύσουν την παράνομη δράση, επεδίωκαν να μάθουν για πρόσωπα και πράγματα. Από την πρώτη στιγμή της σύλληψης ήθελαν να δημιουργήσουν την εντύπωση ότι είναι παντοδύναμοι, ανίκητοι.
Κάθε σύλληψη ήταν μια ιδιαίτερη κατάσταση και είχε την ανάλογη μεταχείριση. Στις συνθήκες εκείνες υπήρχε μεγάλος μηχανισμός παρακολούθησης και συλλογής πληροφοριών, ειδικοί μηχανισμοί ανάκρισης και ομάδες εκπαιδευμένες σε βασανιστήρια. Για κάθε έναν που έπιαναν δημιουργούσαν ένα περιβάλλον, τρόμου, ψυχολογία υποταγής. Δούλευαν επιστημονικά. Σε πρώτη φάση προσπαθούσαν να σπάσουν όσους έπιαναν με το φόβο χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα για να αποσπάσουν πληροφορίες. Στη συνέχεια περνούσαν σε βασανιστήρια εφόσον δεν απέδιδε η ψυχολογική πίεση. Πολλοί είναι αυτοί που άντεξαν ως το τέλος, αλλά και πολλοί που έσπασαν. Αντεξαν όσοι ήταν προετοιμασμένοι και αποφασισμένοι και είχαν σταθερή τακτική. Ανάμεσα τους παιδιά και κοπέλες που περνούσαν για πρώτη φορά την πόρτα της Ασφάλειας.

Τι σημαίνει σταθερή τακτική;
Εκεί πρέπει να ‘χει συνείδηση ο καθένας ότι είναι μόνος, χωρίς στήριγμα, απέναντι σε οργανωμένες δυνάμεις του αντίπαλου που έχουν τακτική και σχέδιο να σε αντιμετωπίσουν. Πράγμα που σημαίνει αυτοσυγκέντρωση, πλήρη επαγρύπνηση, καμιά χαλάρωση, απόφαση να βγεις νικητής.
Εδώ χρησιμοποιούσαν διάφορες τακτικές. Μπορεί να έφερναν απέναντί σου στοιχεία που κάποιος άλλος μπορεί να έδωσε. Μπορεί να σου φέρουν συγγενικά πρόσωπα, μπορεί να σε βάλουν σ’ ένα κελί που έχουν μέσα δικό τους άνθρωπο και να τον παρουσιάζουν σαν συναγωνιστή σου, διάφορα τέτοια τεχνάσματα.
Οσοι επιχείρησαν να ξεγελάσουν την Ασφάλεια με ψέματα, όσοι επιχείρησαν να πουν ανώδυνα πραγματάκια, δεν είχαν αποτέλεσμα. Ισα ίσα βρέθηκαν σε μεγαλύτερη πίεση. Αυτό που αποδίδει είναι καμιά υποχώρηση, καμιά αποδοχή καμιάς κατηγορίας, δεν δίνουμε ονόματα, δε λέμε τίποτα. Ο άνθρωπος αντέχει. Ο φόβος είναι που γονατίζει και όχι ο πόνος από τα βασανιστήρια. Απόδειξη ότι αρκετοί έσπασαν χωρίς να φάνε ούτε ένα χαστούκι.
Πώς ξεπερνάμε αυτόν το φόβο, γιατί πάντα υπάρχει; Με την απόφαση ότι θα βγεις νικητής: “κάντε ό,τι θέλετε, δεν υποχωρώ, δεν κάνω βήμα πίσω!”. Ξεπερνώντας και την ιδέα του θανάτου. Μόνον έτσι. Είναι χιλιάδες αυτοί που τα ‘βγαλαν πέρα παλικαρίσια και παιδιά που δεν ήξεραν τι σημαίνει κρατητήριο. Ο αγωνιστής έχει μεγάλες δυνάμεις.

Στιγμές από τη ζωή στην εξορία και τις φυλακές
Το συλλογικό κλίμα, η στήριξη και η αλληλεγγύη που κυριαρχεί βοηθάει στην αγωνιστική στάση. Μπορεί να μην έκαναν βασανιστήρια όπως παλιότερα, αλλά ασκούσαν πολύπλευρες πιέσεις. Η ατομική στάση σε κάθε περίπτωση ήταν καθοριστική. Πολλές οικογένειες ήταν σταθερά δίπλα τους, βοηθούσαν. Αλλά υπήρχαν και οικογένειες που πίεζαν, που ασκούσαν ψυχολογική πίεση, “το παιδί δεν μπορεί, τα χρέη μεγαλώνουν”. Κι όμως κράτησαν με αξιοπρέπεια, με αγωνιστική στάση με τιμή. Ορισμένοι δεν άντεξαν και έκαναν δήλωση.
Η διάσπαση στη 12η Ολομέλεια με το λεγόμενο “εσωτερικό”, είχε αντανάκλαση στην εξορία και στις φυλακές οπού κι εκεί έγινε οξύτατη ιδεολογική πάλη. Το 1968 έγινε και η αντεπανάσταση στην Τσεχοσλοβακία. Τότε πρώτος και καλύτερος ο Γλέζος, κρατούμενος, βγήκε με δήλωση καταδίκης της Σοβιετικής Ενωσης. Τον έκανε σημαία η χούντα.
Στην εξορία είχαμε προβλήματα και κάναμε αγώνες με διάφορς μορφές πάλης. Οσοι ήταν ενάντια στο Κόμμα, μπορεί να μην κάνανε δήλωση, αλλά πηγαίνανε μπροστά στην ασφάλεια επιδεικτικά ότι δεν συμμετέχουν σ’ αυτόν τον αγώνα. Μέχρι εκεί έφτανε η στάση τους.

Δυο λόγια για την παρανομία
Καθοριστικό στοιχείο για τη δράση στην παρανομία είναι ο προσανατολισμός. Μπαίνω στην παρανομία δεν σημαίνει ότι πάω να κρυφτώ, να σώσω το τομάρι μου, αλλά να οργανώσω τον αγώνα σε άλλες συνθήκες. Σημαντικό ήταν να μάθει ο κόσμος ότι υπάρχει αντίσταση, υπάρχει Κόμμα, υπάρχει δύναμη που παλεύει.
Επομένως είχε σημασία ο παράνομος Τύπος, οι προκηρύξεις κτλ. Οπως επίσης η μαζική έκφραση αντίστασης που απαιτεί καλό συνδυασμό της παράνομης με τη νόμιμη δουλιά. Ολα αυτά δεν έγιναν αυθόρμητα, αλλά με την πρωτοπόρα δουλιά των παράνομων οργανώσεων που εκεί μέσα στρατεύθηκαν αρκετά παιδιά τα οποία δεν ήτανε γνωστά, άρχισαν να δημιουργούνται και μισοπαράνομες οργανώσεις κι έτσι φούντωνε η αντιδικτατορική πάλη.
Στις συνθήκες παρανομίας παίζει μεγάλο ρόλο μια κατηγορία “αφανών ηρώων”. Πρόκειται για όλους εκείνους και εκείνες που στήριξαν την παράνομη δουλιά. Διέθεταν τα σπίτια τους, πρόσφεραν πολύπλευρα στις ανάγκες της παρανομίας.
Πάντως αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι μέσα στο λαό πάντα υπάρχουν δυνάμεις που στηρίζουν τον αγώνα, ανεξάντλητες, το κίνημα δεν χάνεται. Ξαναγεννιέται κι από τις στάχτες ακόμα. Το ‘67 μπορεί να διέλυσαν τα πάντα, το κίνημα φούντωσε. Νεολαία δεν υπήρχε, η ΚΝΕ ξεκίνησε από 5-10 ανθρώπους κι έγινε μαζική οργάνωση, άντλησε δυνάμεις μέσα από τη νεολαία, μέσα από τον αγώνα έπαιξε πρωτοπόρο ρόλο στην πάλη κατά της χούντας, βγήκε από τη δικτατορία με κύρος, με δυνάμεις, με μεγάλη πείρα.
Στην αρχή της χούντας καλλιεργούνταν η άποψη ότι θα τραβήξει χρόνια. Επιβεβαιώθηκε όμως ότι κανένας μηχανισμός δεν είναι παντοδύναμος και αιώνιος, όσο κι αν εμφανίζεται έτσι. Η λαϊκή πάλη μπορεί να τους ανατρέψει. Αυτό είναι το τελικό συμπέρασμα. Καμιά θυσία δεν πάει χαμένη.
Η κλιμάκωση της αντιδικτατορικής πάλης συμβαδίζει με την ανασυγκρότηση του Κόμματος και της ΚΝΕ και κάτω από αυτές τις συνθήκες, άρχισαν οι διάφορες δραστηριότητες να παίρνουν μαζική μορφή ώσπου έφτασαν στο Πολυτεχνείο. Καθοριστική είναι η ασίγαστη λαϊκή πάλη.
Μ’ αυτήν την πεποίθηση και αισιοδοξία αντιμετωπίζουμε και σήμερα την κατάσταση. Οι σημερινοί συσχετισμοί δύναμης δεν είναι παντοδύναμοι, δεν είναι ανίκητοι, δεν είναι αιώνιοι. Μέσα από τις δυσκολίες ωριμάζει και θα φουντώσει το κύμα της λαϊκής αντεπίθεσης. Η ισχυροποίηση του ΚΚΕ είναι καθοριστικός παράγοντας που θα φέρει στην ημερήσια διάταξη τη σοσιαλιστική επανάσταση.»