Για ποιο κράτος μιλάνε;
Για να εξετάσουμε τι κρύβεται πίσω από τις συγκεκριμένες προτάσεις πρέπει πρώτα να απαντήσουμε στο ερώτημα: Τι ρόλο παίζει το κράτος; Το κράτος είναι όργανο κυριαρχίας μιας τάξης πάνω σε μια άλλη. Στον καπιταλισμό είναι όργανο κυριαρχίας της αστικής τάξης πάνω στην εργατική. Επομένως το κράτος, αντίθετα με όσα λένε οπορτουνιστές και λοιποί καλοθελητές, δεν στέκεται ποτέ πάνω και έξω από την ταξική πάλη, αντίθετα την υπηρετεί προς όφελος της κυρίαρχης τάξης. Στην εποχή του ιμπεριαλισμού, η δύναμη του αστικού κράτους συνενώνεται ολοένα και πιο σφιχτά με τη δράση των μονοπωλίων, τάση η οποία είναι αντικειμενική. Αυτή η συνένωση κράτους-μονοπωλίων στην εποχή του ιμπεριαλισμού είναι ο κρατικομονοπωλιακός καπιταλισμός (ΚΜΚ).
Η αναγκαιότητα του ΚΜΚ προκύπτει από το γεγονός ότι στον ιμπεριαλισμό, τα μονοπώλια παίζουν κυρίαρχο ρόλο στην οικονομία και σε όλες τις σφαίρες της κοινωνικής ζωής. Αλλά το μονοπώλιο έχει την τάση για κυριαρχία, κι αυτό σημαίνει ότι επιδιώκει να αντιμετωπίσει με κάθε μέσο τους ανταγωνιστές του. Το γεγονός αυτό αφ’ ενός οξύνει στο έπακρο τις αντιθέσεις ανάμεσα στις διαφορετικές μερίδες της αστικής τάξης, αφ’ ετέρου οξύνει τις ταξικές αντιθέσεις ανάμεσα στην αστική και την εργατική τάξη βασικά, και, βεβαίως ανάμεσα στα μονοπώλια και το λαό, συνολικότερα. Οπως έλεγε ο Λένιν «…τα μονοπώλια, ξεπηδώντας από τον ελεύθερο ανταγωνισμό, δεν τον καταργούν, μα υπάρχουν πάνω σ’ αυτόν και δίπλα σ’ αυτόν, γεννώντας έτσι μια σειρά εξαιρετικά οξείες και βίαιες αντιθέσεις, προστριβές, συγκρούσεις» Ή.

Γιατί είναι αναγκαία η ανάμιξη του κράτους;
Οι αστικές τάξεις των διαφόρων χωρών στα πλαίσια των οξυμένων μεταξύ τους αντιθέσεων με τον ένα ή τον άλλο τρόπο και στον ένα ή τον άλλο βαθμό ανταγωνίζονται η μια την άλλη για τη διασφάλιση και διεύρυνση των συμφερόντων τους, ενώ οι αντιθέσεις αυτές γίνονται ορατές σε κάθε ξεχωριστή χώρα αλλά και διεθνώς. Την ίδια στιγμή όμως που σ’ όλες τις σφαίρες της οικονομίας και της κοινωνικής ζωής κυριαρχεί ο μονοπωλιακός ανταγωνισμός, η αστική τάξη είναι ενωμένη σα μια γροθιά για τη διατήρηση και λειτουργία του καπιταλιστικού συστήματος και ιδιαίτερα απέναντι στην εργατική τάξη, την πρωτοπορία της, δηλαδή το Κόμμα της, το συνεπές αντιμονοπωλιακό-αντιϊμπεριαλιστικό κίνημα.
Η αναγκαιότητα των κρατικών παρεμβάσεων οφείλεται ακριβώς στην υπέρμετρη όξυνση του ενδοϊμπεριαλιστικού ανταγωνισμού και των κινδύνων που προκύπτουν απ’ αυτούς, για το ίδιο το κεφάλαιο, τη συσσώρευση και αναπαραγωγή του, επιδιώκοντας τη διευκόλυνση της μεγέθυνσής του, αλλά και την αποτροπή καταστροφής τμημάτων του, λόγω του ανταγωνισμού, ή ακόμη και παρεμβάσεων άμβλυνσης των συνεπειών για το ίδιο το κεφάλαιο από την οικονομική κρίση. Αυτές οι επιδιώξεις καθιστούν αναγκαία την ολοένα και μεγαλύτερη ανάμειξη του κράτους στην οικονομία και σε όλη την κοινωνική ζωή σε σχέση με τον προμονοπωλιακό καπιταλισμό, την περίοδο εκείνη όπου τα μονοπώλια δεν έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στην παραγωγή.
Η άποψη που αντιμετωπίζει τον κρατικομονοπωλιακό καπιταλισμό σαν την ενασχόληση του κράτους αποκλειστικά με την επιχειρηματική δραστηριότητα είναι λαθεμένη. Κρατικομονοπωλιακός καπιταλισμός σημαίνει ρυθμίσεις στην οικονομία, αλλά και σ’ ολόκληρη την κοινωνική ζωή προς όφελος των μονοπωλίων. Η ολομέτωπη επίθεση στην εργατική τάξη, οι ρυθμίσεις και “μεταρρυθμίσεις” που καταργούν μια σειρά από εργατικά δικαιώματα και κατακτήσεις στα πλαίσια των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων (π.χ. ωράριο, μισθοί, ασφαλιστικό, συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας κοκ), είναι μερικά μόνο από τα “καθήκοντα” του αστικού κράτους, καθήκοντα που το αστικό κράτος ως ο συλλογικός εκφραστής των καπιταλιστών υλοποιεί απαρέγκλιτα, ανεξάρτητα απ’ το αν έχει το ίδιο στα χέρια του καπιταλιστικές επιχειρήσεις ή όχι.

Κράτος, συλλογικός καπιταλιστής
Το κράτος, βέβαια, πάντα διατηρεί σχετική αυτοτέλεια απέναντι στα ξεχωριστά μονοπώλια. Στα πλαίσια του καταμερισμού εργασίας μια μερίδα της αστικής τάξης είναι επιφορτισμένη με τις κρατικές υποθέσεις και την πολιτική. Γι’ αυτό και δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις, όπου το αστικό κράτος, εκπροσωπώντας τα γενικά καπιταλιστικά συμφέροντα, έρχεται ακόμα και σε αντίθεση με ορισμένες μερίδες του κεφαλαίου. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ το 1995 απαγόρευσαν προγραμματισμένες επενδύσεις αμερικανικών επιχειρήσεων στο Ιράν. Στην Ελλάδα, κατά την περίοδο 1975-‘77, έγιναν μια σειρά κρατικοποιήσεις από την κυβέρνηση Καραμανλή, η οποία έθεσε στην κρατική ιδιοκτησία την “Ολυμπιακή”, τις αστικές συγκοινωνίες (ΕΑΣ), τον ηλεκτρικό σιδηρόδρομο (ΗΣΑΠ), τον όμιλο Ανδρεάδη (Εμπορική Τράπεζα και 17 άλλες επιχειρήσεις, τις οποίες έλεγχε, π.χ. Ναυπηγεία Ελευσίνας), που συνάντησαν την αντίδραση ισχυρών κύκλων της άρχουσας τάξης. Η τότε ηγεσία του ΣΕΒ κατηγόρησε μάλιστα την κυβέρνηση για “σοσιαλμανία”! Βεβαίως, και η πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ ακολούθησε ανάλογη τακτική με άλλη διαδικασία, αυτή της δημιουργίας του Οργανισμού Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων (ΟΑΕ), για να διατηρήσει και να εξυγιάνει, υποτίθεται, τις προβληματικές επιχειρήσεις, προκειμένου να μην αυξηθεί η ανεργία. Ετσι, κοινωνικοποίησε τις ζημιές (τις πλήρωσε ο κρατικός προϋπολογισμός) και ωφελήθηκε συνολικά η αστική τάξη. Η πορεία αυτή καθόλου δεν εμπόδισε τις μετέπειτα κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και τη σημερινή της ΝΔ να προχωρήσουν σε εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις των πρώην ΔΕΚΟ, όταν οι ανάγκες του κεφαλαίου το επιτάσσουν. Καθόλου επίσης δεν εμπόδισε και τις υπάρχουσες κρατικές επιχειρήσεις να λειτουργούν ως καπιταλιστικές, με σκοπό το κέρδος και με την αντίστοιχη προσπάθεια για μείωση της τιμής της εργατικής δύναμης σε αυτές (βλέπε ελαστικές μορφές εργασίας, προγράμματα Stage σε δημόσιο τομέα κοκ).

Με κρατικοποιήσεις ή χωρίς, πάλι καπιταλισμός είναι
Το μονοπωλιακό κεφάλαιο, επομένως, ανάλογα με τις ανάγκες του, μπορεί να ζητά την ενίσχυση του κρατικού τομέα της οικονομίας ή την ιδιωτικοποίησή του. Το ότι στην παρούσα φάση απαιτεί από τον κρατικό μηχανισμό “ζεστό χρήμα” και παρεμβάσεις, δεν αλλάζει στο ελάχιστο ούτε τη φύση του συστήματος, ούτε του αστικού κράτους, ούτε την πολιτική που ακολουθείται. Το ίδιο λανθασμένη και παραπλανητική είναι η άποψη που λέει ή υπονοεί ότι με τις ιδιωτικοποιήσεις παύει να υφίσταται ο κρατικομονοπωλιακός καπιταλισμός. Αν για παράδειγμα το κεφάλαιο απαιτεί κρατικοποίηση επιχειρήσεων, γιατί αυτό είναι το γενικό του συμφέρον, αυτό θα υλοποιηθεί. Ετσι και στη χώρα μας επιλέγεται το ένα ή το άλλο ανάλογα με τις συνθήκες με το τι κάθε φορά βοηθά στη συγκέντρωση και συγκεντροποίηση του κεφαλαίου, την απρόσκοπτη λειτουργία του.
Το γεγονός π.χ. ότι χάρισαν στο τραπεζικό κεφάλαιο των 28 δισ. ευρώ από τον κρατικό προϋπολογισμό, δείχνει ξεκάθαρα το ρόλο του αστικού κράτους και των κρατικομονοπωλιακών ρυθμίσεων και μάλιστα σε συνθήκες επερχόμενης κρίσης. Αντίστοιχα, σε άλλες συνθήκες η κρατικοποίηση κάποιων μεγάλων τραπεζών, όπως π.χ. λέει ο ΣΥΝ, κι όπως έχει γίνει και στο παρελθόν, δεν θα άλλαζε σε τίποτα τη λειτουργία τους με παράμετρο την κερδοφορία, δεν θα τις έκανε να ξεφύγουν ρούπι από τη λειτουργία του συστήματος.

Με το ΚΚΕ για την ανατροπή!
Οι προτάσεις επομένως, με αφορμή την κρίση, είτε περί κρατικοποίησης (παρέμβαση του κράτους, το λεγόμενο κεϋνσιανό μοντέλο περάσματος υπό κρατικό έλεγχο τραπεζών, ενεργότερη κρατική παρέμβαση, κρατική χρηματοδότηση κ.λπ.) ή ακόμα και ιδιωτικοποίησης παραγωγικών μονάδων (τραπεζών, τμημάτων της βιομηχανίας κ.λπ.), αποτελούν τις δυο όψεις του ίδιου νομίσματος και έχουν ως στόχο τη διαφύλαξη της κερδοφορίας του καπιταλιστικού συστήματος. Οι εργαζόμενοι δεν έχουν να περιμένουν τίποτα απολύτως από καμία από τις δύο επιλογές. Πρόκειται για ένα δίλημμα που δεν πρέπει να τους αφορά.
Οι εργαζόμενοι πρέπει να γυρίσουν την πλάτη με αποφασιστικότητα στα κόμματα του κεφαλαίου και τα δεκανίκια τους. Να απορρίψουν τις προτάσεις που γίνονται από τη σκοπιά της εξυπηρέτησης των αστικών συμφερόντων ενώ πλασάρονται ως “λαϊκές”, να συστρατευθούν με το ΚΚΕ στο δρόμο για την ανατροπή αυτής της εξουσίας. Το σύστημα αυτό δεν ρυθμίζεται, απορυθμίζεται μια και καλή, δηλαδή μονάχα ανατρέπεται.