Μαξίμ Γκόρκι
Τέχνη μέσα από τα βιώματα της εργατικής τάξης
Το μήνα που μας πέρασε, το Πολιτιστικό τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ και η Πολιτιστική Επιτροπή του ΚΣ της ΚΝΕ διοργάνωσαν αφιέρωμα στην Τέχνη της ΕΣΣΔ και τα 90χρονα της Οκτωβριανής Επανάστασης. Οι εκδηλώσεις για τους Μαγιακόφσκι, Γκόρκι, Ερενμπουργκ, και για το σοβιετικό κινηματογράφο ήταν μια σημαντική πολιτική - πολιτιστική πρωτοβουλία για την οποία δούλεψαν αφιλοκερδώς, με αυταπάρνηση, μέλη και φίλοι του Κόμματος, επαγγελματίες και ερασιτέχνες.
Από το αφιέρωμα αναδείχθηκε η ανωτερότητα του σοβιετικού - σοσιαλιστικού πολιτισμού και πώς όλοι αυτοί οι σημαντικοί δημιουργοί ατσαλώθηκαν και δημιούργησαν μέσα στο καμίνι της ταξικής - επαναστατικής πάλης.
Με αφορμή αυτό το αφιέρωμα ο «Οδηγητής» κάνει ένα μικρό αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του Μαξίμ Γκόρκι.
Τα πρώτα χρόνια
Ο Αλεξέι Μαξίμοβιτς Πέσκωφ γεννήθηκε το 1868 στη πόλη Νίζνι Νόβγκοροντ της Ρωσίας. Το προσωνύμιο Γκόρκι με το όποιο μας είναι γνωστός σημαίνει «πικρός». Ο Μαξίμ Γκόρκι από πολύ νωρίς χάνει τον πατέρα του και μεγαλώνει σε “ξένα” χέρια – με τον παππού και τη γιαγιά του.
Αρχίζει μια δύσκολη ζωή - δουλεύει φορτοεκφορτωτής, αρτεργάτης, ελαιοχρωματιστής - γνωρίζει έτσι τη μάχη για την επιβίωση και για το «ψωμί» από πρώτο χέρι.
Ταυτόχρονα, φροντίζει για την αυτομόρφωσή του, έρχεται σε επαφή με τους παράνομους ναροντνικούς κύκλους (οπαδοί της ατομικής τρομοκρατίας) και συμμετέχει σε προπαγανδιστική δουλιά σε αγρότες και εργάτες. Εκείνα τα χρόνια συλλαμβάνεται και φυλακίζεται για πρώτη φορά.
Την ίδια περίοδο, το 1892 δημοσιεύει το πρώτο του διήγημα «Μακάρ Τσούντρα». Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα θα γράψει πολλά διηγήματα.
Πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση
Στις αρχές του 20ου αιώνα ο Γκόρκι έχει έρθει πια σε επαφή με το μαρξισμό, που καθορίζει και την πορεία του. Τάσσεται με τις λενινιστικές θέσεις της εφημερίδας «Ισκρα» και παίρνει μέρος στο επαναστατικό κίνημα. Αυτήν την εποχή, στα μυθιστορήματα και τα θεατρικά του έργα αρχίζει να διαμορφώνεται ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός.
Οι παραστάσεις των έργων του Γκόρκι, τις παραμονές της Επανάστασης του 1905, μετατρέπονται σε κοινωνικά γεγονότα συνδεμένα με την πάλη ενάντια στον τσαρισμό.
Στο έργο «Μικροαστοί» (1901) για πρώτη φορά ο εργάτης παρουσιάζεται σαν ένας καινούριος ήρωας της Ιστορίας. Στο θεατρικό «Στο βυθό» απεικονίζει το σημείο εξαθλίωσης που μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος στον καπιταλισμό.
Παίρνει μέρος δραστήρια στην Επανάσταση του 1905, φυλακίζεται και ελευθερώνεται κάτω από την λαϊκή πίεση, γίνεται μέλος του ΣΔΕΚΡ (Μπολσεβίκοι) και συμμετέχει στην ίδρυση της πρώτης νόμιμης μπολσεβίκικης εφημερίδας «Νόβαγια Ζιζν» (Νέα Ζωή).
Στις αρχές του 1906, φεύγει παράνομα για την Αμερική όπου προπαγανδίζει την υποστήριξη της Επανάστασης.
Στα χρόνια 1905 -1907 δημιουργεί εξαίρετα έργα σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Γράφει τη “Μάνα” (1908) όπου για πρώτη φορά στη λογοτεχνία παρουσιάζεται ο αγώνας του προλεταριάτου υπό την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος και η γέννηση του «νέου ανθρώπου» μέσα από αυτόν τον αγώνα.
Το 1906 ως και το 1913 ζει στην Ιταλία. Εκείνη την εποχή υποστηρίζει τη λανθασμένη θεωρία της «θεοδημιουργίας» που κριτικάρεται από το Λένιν. Η κριτική αυτή θα βοηθήσει αργότερα το Γκόρκι.
Στα χρόνια αυτά γράφει «Το Καλοκαίρι», τις «Ιστορίες απ’ την Ιταλία», «Τα παιδικά μου χρόνια», «Στα ξένα χέρια» κ. α.
Το 1913 ο Γκόρκι επιστρέφει στη Ρωσία και συνεργάζεται με εφημερίδες και περιοδικά.
Στην Επανάσταση και την οικοδόμηση
Στην περίοδο προετοιμασίας της Επανάστασης, ο Γκόρκι βαριά άρρωστος και έχοντας ζήσει την ήττα του 1905 έχει φόβους και ανασφάλειες για το επαναστατικό βήμα υποτιμώντας την οργανωτική δύναμη του ΚΚ και του προλεταριάτου. Η κριτική του Λένιν για άλλη μια φορά βοηθάει το Γκόρκι να δει τα λάθη του.
Στα χρόνια 1918-1921 συμβάλλει δραστήρια στην οικοδόμηση του σοσιαλιστικού πολιτισμού π.χ. οργανώνει τον εκδοτικό οίκο «Παγκόσμια λογοτεχνία». Στον εμφύλιο βοηθά στον αγώνα ενάντια στην πείνα των απροστάτευτων παιδιών, φροντίζει για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το φθινόπωρο του 1921, η υγεία του επιδεινώνεται και με επιμονή του Λένιν φεύγει στο εξωτερικό για θεραπεία.
Το 1922 γράφει τη νουβέλα «Τα Πανεπιστήμιά μου» το 3ο αυτοβιογραφικό του έργο μετά «Τα παιδικά μου χρόνια» και τα «Στα ξένα χέρια».
Το 1924 εγκαθίσταται στην Ιταλία, οργανώνει διεθνή βοήθεια προς την ΕΣΣΔ και υπερασπίζεται τις κατακτήσεις της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Το 1928 και το 1929 επισκέπτεται τη Σοβιετική Ενωση και γράφει τα δοκίμια «Ταξιδεύοντας στη Σοβιετική Ενωση».
Τα τελευταία χρόνια
Το 1931 εγκαθίσταται οριστικά στη Σοβιετική Ενωση και αναπτύσσει λογοτεχνική και κοινωνική δράση. Ο Γκόρκι υπήρξε οργανωτής του πρώτου Πανενωσιακού συνεδρίου των Σοβιετικών συγγραφέων (1934). Βοήθησε στην ανάπτυξη της λογοτεχνίας των λαών της ΕΣΣΔ, ίδρυσε και διεύθυνε πολλά περιοδικά και σειρές βιβλίων.
Τη δεκαετία του ‘30 παρατηρείται μια νέα άνθηση στα θεατρικά του έργα. Στα έργα «Γιεγκόρ Μπουλιτσίοφ και Σια» (1932), «Ντοστιγκάγιεφ και Σια» (1933) και «Βάσσα Ζελεζνόβα» διακηρύσσει το αναπόφευκτο τέλος του καπιταλισμού.
Αυτήν την εποχή ασχολείται και με το τελευταίο έργο του, το μυθιστόρημα- εποποιία «Η ζωή του Κλίμ Σαμγκίν» (1925-1936) που δεν μπόρεσε να τελειώσει το τέταρτο μέρος του. Το έργο διατρέχει 40 χρόνια της ρώσικης ιστορίας πριν και μετά την Επανάσταση, αναδεικνύει την ανωτερότητα του μπολσεβικισμού απέναντι στον ατομικισμό.
Το 1936 ο Μαξίμ Γκόρκι πέθανε αφήνοντας πίσω του σημαντικό έργο και προσφορά στο παγκόσμιο προλεταριάτο. Το όνομά του δόθηκε στην πόλη που γεννήθηκε.
Μετά την ανατροπή του Σοσιαλισμού, οι αντεπαναστάτες δεν σεβάστηκαν ούτε το μεγάλο συγγραφέα και άλλαξαν ξανά το όνομα της πόλης μήπως και οι λαοί της ΕΣΣΔ ξεχάσουν τον Μαξίμ Γκόρκι, τον ελαιοχρωματιστή, τον εργάτη, το συγγραφέα.
Επισημάνσεις για το έργο του1
Η πρώτη παρατήρηση που κάνει κανείς για το Μαξίμ Γκόρκι είναι ότι ανήκει στην τάξη που παράγει προλετάριους - ανθρώπους που παλεύουν για να επιβιώσουν και ως εκ τούτου έχουν ελάχιστο χρόνο για καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Παρ’ όλα αυτά θα γράψει μέσα στη μάχη για επιβίωση και αυτό τον κάνει να ξεχωρίζει.
Με «οπλοστάσιο» τα παραμύθια της γιαγιάς, τις ιστορίες του Ναπολέοντα και το ψαλτήρι απ’ το οποίο θα μάθει γράμματα θα μεταφέρει τα βιώματά του στο χαρτί.
Στο έργο του θα περιγράψει τη Ρωσία των αφεντάδων και των δούλων - όχι όμως από τη σκοπιά του οίκτου προς τους εξαθλιωμένους ή της μεταφυσικής περιγραφής της εξουσίας. Περιγράφει όχι μόνο τη δική του ζωή ως προλετάριος αλλά την εξαθλίωση μιας ολόκληρης τάξης. Παρατηρώντας και καταγράφοντας την ίδια τη ζωή αντιλαμβάνεται πως τάσσεται στο πλευρό των προλετάριων όχι γιατί δεν μπορεί να αλλάξει τάξη ο ίδιος αλλά γιατί έλκεται συνειδητά από την εργατική τάξη επειδή ταυτίζεται με την εργασία και την παραγωγή πλούτου.
Με την αφήγησή του, ο Μαξίμ Γκόρκι μετατρέπει τα μεμονωμένα περιστατικά σε ιστορίες με πανανθρώπινο μήνυμα και ενδιαφέρον.
Μέσα από τα έργα του πολέμησε το μικροαστισμό καθώς τον θεωρούσε «φύλακα» της υποταγής και της εξαθλίωσης του προλεταριάτου. Οι μικροαστοί είναι η «βιτρίνα» μιας «χριστής» κοινωνίας που σπέρνει τη βία του δυνατού επί του αδύνατου κάτω από τη μάσκα της «ευπρέπειας» και του «ορθού».
Ο Γκόρκι ήρθε σε σύγκρουση με τους παλιούς συγγραφείς (π.χ. Ντοστογιέφσκι, Τολστόι) που προσπαθούσαν να βρουν την ανθρωπιά μέσα σε μια σάπια κοινωνία, εξωράιζαν τη ζητιανιά, την πορνεία, το θάνατο μέσα στην απόλυτη φτώχεια, στην προσπάθεια τους να βρουν την καλοσύνη και την ομορφιά μέσα στην ένδεια και την ταπείνωση της μεγάλης πλειοψηφίας του ρώσικου λαού.
Ο Γκόρκι μίλησε για κάτι που σήμερα είναι περά για πέρα επίκαιρο για τον ψευτο-ουμανισμό και τον ανθρωπισμό που διδάσκει το σύστημα προκειμένου οι κολασμένοι να μη διεκδικήσουν ποτέ αυτό που τους ανήκει, ««λίγη λογική, λίγα αγαθά αισθήματα, λίγη λύπη και πολύ αφέλεια κι ακόμα περισσότερη χριστιανική προαίρεση να δώσει στον πλησίον, αντί του επιούσιου, αέρα κοπανιστό «. Ο Μαξίμ απορρίπτει κάθε ιδεολόγημα ή ιδεοληψία που προσπαθεί να μασκαρέψει το καπιταλιστικό σύστημα και να του προσδώσει ανθρώπινα χαρακτηριστικά.
Για τον Γκόρκι η λύση είναι μόνο μια η κατάλυσή του και η γέννηση ενός νέου συστήματος λαϊκής εξουσίας όπου ο άνθρωπος θα μπορέσει ελεύθερος να δημιουργήσει μέσω της εργασίας προς όφελος όχι μόνο ατομικό αλλά συλλογικό.
Στρατής Δουνιάς
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Ιστορίες από την Ιταλία
εκδόσεις
Σύγχρονη Εποχή
Οι «Ιστορίες από την Ιταλία» είναι μια συλλογή διηγημάτων όπου ο Γκόρκι παρουσιάζει τον εργάτη ως το δημιουργό όλων των υλικών αξιών που υπάρχουν πάνω στη γη. Τα διηγήματα ξεχειλίζουν από αισιοδοξία και πίστη ότι ο άνθρωπος έχει τη δύναμη να αλλάξει τη φύση και τον ίδιο τον εαυτό του. Είναι ένας ύμνος στην εργατική αδελφοσύνη και αλληλεγγύη.
Ο Λένιν τις χαρακτήρισε «θαυμάσιες επαναστατικές προκηρύξεις».
Η Μάνα
εκδόσεις
Σύγχρονη Εποχή
Στο μυθιστόρημα «Η Μάνα», ο Μαξίμ Γκόρκι απεικονίζει για πρώτη φορά στη λογοτεχνία την πάλη του επαναστατικού προλεταριάτου για το σοσιαλισμό, κάτω από την καθοδήγηση του κόμματος της εργατικής τάξης, και τη γέννηση του νέου ανθρώπου μέσα σε αυτόν τον αγώνα.
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ
«Το ψωμί και το βίβλιο»
- «Στον πόλεμο γεννιούνται οι ήρωες. Ναι, έτσι είναι. Ομως ο πιο αληθινός κι ο πιο μεγάλος ήρωας είναι ο εργάτης που φτιάχνει με τη δύναμή του τις αναρίθμητες αξίες της ζωής – αξίες υλικές και πνευματικές, αυτές που κάνουν την ανθρωπότητα πιο ισχυρή στον αγώνα με τη φύση, στον αγώνα που κάνει για να κατακτήσει τα μυστικά της»
- «Στα χριστουγεννιάτικα διηγήματα έχει γίνει συνήθεια να παγώνουμε κάθε χρόνο κάμποσα φτωχά αγοράκια και κοριτσάκια Καταλαβαίνω πως οι προθέσεις των συγγραφέων είναι αγαθές παρ’ όλη την αναλγησία που δείχνουν στους ήρωές τους Μα ναι, τα παγώνουν τα φτωχά παιδάκια για να δούνε τ’ άλλα, τα πλούσια παιδιά, πως υπάρχουν και φτωχαδάκια, όμως εγώ δεν θ’ αφήσω να παγώσει ούτε ένα φτωχό αγοράκι και κοριτσάκι ακόμα και για έναν τέτοιον άγιο σκοπό»
- «Με αποκαλούν «μεγάλο». Δεν αμφιβάλλω ότι μου το λένε και το πιστεύουν, αλλά είναι νομίζω περιττά αυτά όλα. Είμαι ένας Ρώσος κανονικού αναστήματος, δεν βρίσκω απάνω μου κανένα μεγαλείο. Μπορώ να παραδεχτώ ίσως ότι είμαι καλός εργάτης, αγαπώ τη δουλιά μου, κάθε δουλιά. Αλλά και σ’ αυτό επίσης είμαι ένας μεταξύ των πολλών κι έτσι πρέπει να είναι κάθε εργαζόμενος. Το αξίωμα του εργάτη είναι για μένα το ανώτερο όλων, πάνω από κείνον βάζω έναν μονάχα - τον επιστήμονα.»
Περιεχόμενα | 
Αποστολή με email
| 
Εκτυπώσιμη μορφή
Προτείνετε το δημοσίευμα
: Buzz
: Cull
: Baza
: Bobit
: Checkit
: Digme
: MindBlog
: Shootme
Στήλες - Κατηγορίες: Πολιτισμός