Εφημερίδα “Οδηγητής” » 60 Χρόνια από την Απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς

60 Χρόνια από την Απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς

Οκτώβρης 1944 Πώς φτάσαμε στην Απελευθέρωση
Συμπληρώνονται 60 χρόνια από μια κρίσιμη περίοδο, κορυφαία στην ιστορία του λαού μας, που σημάδεψε και καθόρισε πολλές κατοπινές εξελίξεις. Αναφερόμαστε, βέβαια, στην Απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς (Οκτώβρης ‘44) και στα γεγονότα που ακολούθησαν στη συνέχεια, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα το αστικό κράτος (με την αμέριστη βοήθεια Αγγλίας και ΗΠΑ) να ξαναπατήσει στα πόδια του και να καταφέρει να ξαναεδραιώσει την εξουσία του πάνω σε ένα λαό που παίρνοντας την τύχη στα χέρια του, κέρδισε τη λευτεριά.
Παρά τα χρόνια τα οποία έχουν περάσει, πάνω στα γεγονότα αυτά ακόμα και σήμερα διεξάγεται πάλη, όχι μόνο για το ποια ήταν η πραγματική τους εξέλιξη, αλλά πάλη στο ιδεολογικό και στο πολιτικό επίπεδο για τη στάση του κινήματος, για το ζήτημα κατάληψης της εξουσίας κτλ.
Έτσι λοιπόν ο ‘Οδηγητής’ αρχίζει από αυτό το μήνα ένα ιστορικό αφιέρωμα, το οποίο θα συνεχιστεί σε επόμενα φύλλα. Σκοπός του αφιερώματος αυτού δεν είναι η αναλυτική περιγραφή όλων των γεγονότων - άλλωστε ο διαθέσιμος χώρος δεν το επιτρέπει. Αντίθετα στόχος μας είναι να αναδείξουμε τη σχέση εκείνων των γεγονότων μεταξύ τους, γεγονότα που προσφέρουν πλούσια διδάγματα σε όλα τα επίπεδα, και να κεντρίσουμε το ενδιαφέρον για περισσότερη μελέτη.
Προτού αρχίσουμε, έχει αξία να διευκρινίσουμε κάτι. Πολλοί καλοθελητές, από υποτιθέμενα και μη "λάθη" του ΚΚΕ, βγάζουν κυριολεκτικά το ψωμί τους, έχουν χτίσει την καριέρα τους. Εμείς αντίθετα θα προσπαθήσουμε -μακριά από μια εύκολη "λαθολογία"- να προσεγγίσουμε τις τότε συνθήκες, πάντα με γνώμονα ότι όλες οι επιλογές (σωστές ή λάθος) έγιναν στον αγώνα για το συμφέρον του λαού.

Ε.Α.Μ, Ε.Λ.Α.Σ και Π.Ε.Ε.Α…
Προτού αναφερθούμε στο πώς η Ελλάδα απελευθερώθηκε από τους Ναζί κατακτητές, πρέπει να περιγράψουμε εν συντομία την κατάσταση και τους συσχετισμούς που είχαν διαμορφωθεί πριν την Απελευθέρωση.
Μετά την κατάκτηση της Ελλάδας από τους Γερμανούς, η αστική τάξη της χώρας καθώς και οι πολιτικοί της εκφραστές (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων), είτε συμπορεύτηκαν με τους Ναζί, είτε εγκατέλειψαν τον Ελληνικό λαό και πήγαν στη Μέση Ανατολή και στη Γαλλία. Στον αντίποδα, οι πρώτοι που ρίχτηκαν στον αγώνα για την επιβίωση του Ελληνικού λαού και το διώξιμο του κατακτητή ήταν το ΚΚΕ και άλλα μικρότερα κόμματα που με πρωτοβουλία του πρώτου, ίδρυσαν το Ε.Α.Μ και τον Ε.Λ.Α.Σ.
Το Ε.Α.Μ είχε φτάσει τα 1,6 εκ. μέλη και συσπείρωνε την συντριπτική πλειοψηφία του λαού. Ο Ε.Λ.Α.Σ έδινε σκληρές μάχες με τον κατακτητή και είχε ήδη από τις αρχές του 1943 απελευθερώσει μεγάλες περιοχές και πόλεις στην επαρχία, στις οποίες είχαν εκλεγεί όργανα λαϊκής εξουσίας.
Επίσης, την άνοιξη του 1944 με πρωτοβουλία του Ε.Α.Μ ιδρύεται η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης, η λεγόμενη "κυβέρνηση του βουνού". Και ήταν πράγματι τέτοια, μιας και για την εκλογή του Εθνικού Συμβουλίου διεξήχθησαν εκλογές, τόσο στις ελεύθερες περιοχές όσο και στις Γερμανοκρατούμενες, με συμμετοχή πολύ μεγαλύτερη από τις τελευταίες ‘επίσημες’ βουλευτικές. Η Π.Ε.Ε.Α, κατανέμοντας αρμοδιότητες, σχημάτισε κυβέρνηση που διοικούσε τις ελεύθερες περιοχές, εδραιώνοντας και επεκτείνοντας σε αυτές τη λαϊκή εξουσία. Βασικός της στόχος, ήταν η διεύρυνση της λαϊκής ενότητας για τη διεξαγωγή του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα.
Έτσι, παραμονές της Απελευθέρωσης, με την εκλεγμένη Π.Ε.Ε.Α να διοικεί ένα μεγάλο (ελεύθερο) μέρος της Ελληνικής επικράτειας και τον Ε.Λ.Α.Σ που αριθμούσε κοντά στους 80.000 άντρες -χώρια οι έφεδροι- να πολεμά τους Γερμανούς και να απελευθερώνει την Ελλάδα, δύσκολα θα περίμενε κανείς πως δε θα κατάφερνε ο λαός να κάνει κουμάντο στον τόπο του χωρίς ξένους προστάτες. Κι όμως, η συγκεκαλυμμένη αρχικά, ωμή αργότερα επέμβαση των Άγγλων, σε συνδυασμό με τη μη έγκαιρη εκτίμηση του ρόλου και των επιδιώξεών τους από το Κόμμα, οδήγησαν σε άλλο δρόμο…
…ενώ οι Άγγλοι υπονομεύουν
Ο Εγγλέζικος ιμπεριαλισμός, αρκετά χρόνια πριν την απελευθέρωση, σχεδίαζε την παρέμβασή του στα μεταπολεμικά πράγματα της Ελλάδας. Οι Βρετανοί αξιωματικοί (στους οποίους αργότερα προστέθηκαν κι άλλοι) που συμμετείχαν στην ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοπόταμου (25/11/42), παρέμειναν στην Ελλάδα και -μεταξύ άλλων- ανέλαβαν την οικονομική στήριξη του Ε.Δ.Ε.Σ και της Ε.Κ.Κ.Α (Πρόκειται για οργανώσεις με περιορισμένη δράση, που ιδρύθηκαν από αστούς αξιωματικούς και επηρεάζονται πολιτικά από τους Άγγλους, οι οποίοι είχαν απ’ την αρχή ως στόχο να τις χρησιμοποιήσουν ως αντίβαρο στον Ε.Λ.Α.Σ) Επίσης τορπίλισαν πρόταση των Ε.Α.Μ - Ε.Λ.Α.Σ για κοινή δράση όλων των αντάρτικων οργανώσεων, με σκοπό να το απομονώσουν.
Ακολούθως (οι Βρετανοί αξιωματικοί) είχαν έρθει σε συνεννόηση με τα σώματα ασφαλείας που συνεργάζονταν με τον κατακτητή, καθώς και με φασιστικές οργανώσεις, για την κοινή τακτική απέναντι στο Ε.Α.Μ. Την ίδια ώρα, από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς του Λονδίνου και του Καΐρου, συκοφαντούσαν το Ε.Α.Μ-Ε.Λ.Α.Σ με τρόπο παρόμοιο των Γερμανών.
Η καθοδήγηση του Κόμματος, όμως, υποτίμησε αυτές τις υπονομευτικές προσπάθειες των Άγγλων και την ίδια ώρα που με επιτυχία καθοδηγούσε την αντίσταση του Ελληνικού λαού, δε μπόρεσε να συνδυάσει την πάλη αυτή με το ζήτημα της εξουσίας, το οποίο έμπαινε επιτακτικά στο προσκήνιο. Το ΚΚΕ θεωρούσε τον "συμμαχικό αγώνα ενιαίο και αδιαίρετο" και καλούσε σε "ανεπιφύλακτο αγώνα στο πλευρό των μεγάλων συμμάχων"(1). Οι Άγγλοι "σύμμαχοί" μας απ΄ την άλλη, είχαν βάλει ήδη τα θεμέλια για τη μετέπειτα επέμβασή τους. Το Κόμμα, όμως, δεν έλαβε υπόψιν του αυτόν τον κίνδυνο, αλλά ιεραρχούσε πιο πάνω την "εθνική ενότητα" για την αποτίναξη του Ναζιστικού ζυγού. Ακριβώς στο όνομα αυτής της "εθνικής ενότητας" υπογράφηκαν οι συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας που αποδείχθηκαν ιδιαίτερα επιζήμιες για το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα.
Οι συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας
Παράλληλα με το εκλεγμένο Εθνικό Συμβούλιο της Π.Ε.Ε.Α, υπήρχε και μια άλλη "ελληνική" κυβέρνηση, στο Κάιρο, διορισμένη από τους Άγγλους, που αποτελούνταν από αστούς πολιτικούς οι οποίοι κατέφυγαν εκεί κατά τη διάρκεια της Κατοχής.
Η κυβέρνηση αυτή είχε προσκαλέσει στο Λίβανο αντιπροσώπους όλων των πολιτικών κομμάτων και των αντιστασιακών οργανώσεων (συμπεριλαμβανόμενης και της φιλοναζιστικής οργάνωσης ‘Χ’, που δολοφονούσε αντιστασιακούς) καθώς και τους αστούς πολιτικούς που βρισκόντουσαν στο Κάιρο για διαπραγματεύσεις με σκοπό το σχηματισμό κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Λίγο πριν την περίοδο της διάσκεψης, οι Άγγλοι είχαν διορίσει πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου, ο οποίος στις τοποθετήσεις του στη διάσκεψη (2) εξίσωσε τη δράση του Ε.Α.Μ με αυτήν των κατακτητών, κατηγορώντας το για εγκλήματα Ποινικού Δικαίου!
Οι αντιπρόσωποι του ΚΚΕ, του Ε.Α.Μ και της Π.Ε.Ε.Α, ενώ είχαν λάβει οδηγίες για: συμμετοχή στην κυβέρνηση με τουλάχιστον τις μισές έδρες και τον Αντιπρόεδρο, δημιουργία ενιαίου στρατού και ξεκαθάρισμα των σωμάτων ασφαλείας από 4 Αυγουστιανούς και συνεργάτες των κατακτητών, βρισκόμενοι απομονωμένοι, υποχώρησαν στις πιέσεις και στις απειλές για διάσπαση της ενότητας και διάρρηξη του κοινού μετώπου με ευθύνη του ΚΚΕ, και υπέγραψαν (στις 20/5/44) το τελικό κείμενο που προέβλεπε(3): τη συμμετοχή της ομάδας ΚΚΕ - Ε.Α.Μ - Π.Ε.Ε.Α κατά 25% (!) στην κυβέρνηση χωρίς τον Αντιπρόεδρο και καταδίκη της πατριωτικής - αντιφασιστικής πάλης των Ελληνικών ταξιαρχιών που υπηρετούσαν στη Μέση Ανατολή.
Έπειτα από τέσσερις μήνες στην Καζέρτα της Ιταλίας (24/9/44) υπογράφηκε μεταξύ του Συμμαχικού Στρατηγείου, της ελληνικής και αγγλικής κυβέρνησης, του Ε.Α.Μ και του Ε.Δ.Ε.Σ, η ομώνυμη συμφωνία που προέβλεπε, ούτε λίγο-ούτε πολύ, την υπαγωγή όλων των αντάρτικων δυνάμεων (συμπεριλαμβανομένου προφανώς και του Ε.Λ.Α.Σ) στον Εγγλέζο Στρατηγό Σκόμπι! Έτσι λοιπόν, αν ο Λίβανος συνιστούσε πολιτική υποταγή, η Καζέρτα συνιστούσε στρατιωτική υποταγή.
Εκ των υστέρων είναι βέβαια φανερό, πως αυτές οι συνθήκες συνιστούσαν απαράδεκτους συμβιβασμούς, που δεν ανταποκρίνονταν στους συσχετισμούς δύναμης. Όπως είπαμε όμως, το Κόμμα δεν είχε ασχοληθεί με το ζήτημα της εξουσίας και είχε κάνει λάθος εκτιμήσεις για τις προθέσεις και την ειλικρίνεια των υπόλοιπων "συμμάχων" (ντόπιων και ξένων). Έτσι, παρά την αρχική δυσφορία και όχι χωρίς ταλαντεύσεις, οι όροι των συνθηκών έγιναν αποδεκτοί από τις Κ.Ε. των ΚΚΕ - Ε.Α.Μ - Π.Ε.Ε.Α.

Η προέλαση του Κόκκινου Στρατού
Παρόλο που οι συνθήκες αυτές ενίσχυαν τα σχέδια των Άγγλων για τη μεταπολεμική Ελλάδα, το γεγονός πως σιγά-σιγά η κατάσταση των Γερμανών ήταν απελπιστική, γέμιζε με αισιοδοξία τον Ελληνικό λαό. Μια από τις αιτίες φυσικά ήταν και η κατάσταση στο Ανατολικό Μέτωπο.
Τα Σοβιετικά στρατεύματα προέλαυναν στα Βαλκάνια, ενώ ο Γερμανικός στρατός τρεπόταν σε φυγή. Η τελευταία συντριβή των χιτλερικών ήταν στο μέτωπο Κισινιόφ-Γιάσι, και έτσι ο Κόκκινος Στρατός πλησίαζε προς τη Σόφια και το Βελιγράδι. Έτσι οι Γερμανοί φρόντιζαν για την αποχώρησή τους από την Ελλάδα μια ώρα αρχύτερα, ώστε να μην βρεθούν αποκομμένοι.
Ο Ε.Λ.Α.Σ. απελευθερώνει την Ελλάδα
Η δύναμή του Ε.Λ.Α.Σ , γύρω στα τέλη Αυγούστου είχε αυξηθεί σημαντικά και καθώς οι Γερμανοί σχεδίαζαν την αποχώρησή τους, οι συσχετισμοί είχαν αλλάξει, υπήρχαν οι προϋποθέσεις για γενική επίθεση. Αυτό και έγινε, παράλληλα με απεργίες που διοργάνωνε το Ε.Α.Μ. Τέτοια έγινε στις 24 Αυγούστου, και συνοδεύτηκε από μάχες. Τελικά αναβλήθηκε οριστικά η πολιτική επιστράτευση για τη Γερμανία.
Το ανελέητο σφυροκόπημα του Ε.Λ.Α.Σ σε όλη τη χώρα είχε αποτελέσματα: στις 4 Σεπτέμβρη ολοκληρώνεται η απελευθέρωση της Ανατολικής Μακεδονίας και της Δυτικής Θράκης. Οι Γερμανοί είχαν ήδη εγκαταλείψει τα νησιά, ενώ άρχισαν να αποχωρούν και από την Πελοπόννησο. Στις 12 Οκτώβρη απελευθερώνεται η Αθήνα, και το Α’ Σώμα Στρατού του Ε.Λ.Α.Σ μπαίνει στην πρωτεύουσα. Οι μάχες εντείνονταν κατά την αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα, για να μην καταφέρει να καταστρέψει ο εχθρός τις υποδομές. Με αυτοθυσία μαχητές του Ε.Λ.Α.Σ και της Ε.Π.Ο.Ν έσωσαν δεκάδες εργοστάσια καθώς και το λιμάνι του Πειραιά, τα οποία οι Γερμανοί είχαν ζώσει με εκρηκτικά για να τα καταστρέψουν. Στις 30 του Οκτώβρη απελευθερώνεται η Θεσσαλονίκη, ενώ τα τελευταία Γερμανικά στρατεύματα αποχωρούν από την Ελλάδα στις 3 Νοέμβρη.
Σε αντίθεση με τον Ε.Λ.Α.Σ που πολέμησε όπου μπορούσε τους Γερμανούς όταν υποχωρούσαν, οι Άγγλοι έδειξαν μια ‘περίεργη’ απάθεια, αφήνοντάς τους κυριολεκτικά ανενόχλητους. Υπάρχουν μαρτυρίες Γερμανών αξιωματούχων (4) πως υπήρξε μυστική συμφωνία Άγγλων και Γερμανών, για την ειρηνική αποχώρηση των δεύτερων από τη χώρα, με αντάλλαγμα την αμαχητί παράδοση της Θεσσαλονίκης στους Άγγλους, προτού την απελευθερώσει το Ε.Α.Μ. Το σίγουρο είναι πάντως πως Τσόρτσιλ και Παπανδρέου ήδη από τον Αύγουστο απεργάζονταν σχέδια στρατιωτικής επέμβασης των Άγγλων για να εξασφαλίσουν τα συμφέροντα του ιμπεριαλισμού.
Έτσι λοιπόν από τις 12 του Οκτώβρη, η ελληνική σημαία ξανακυμάτιζε στην Ακρόπολη. Μαζί της κυμάτιζαν και οι ελπίδες του Ελληνικού λαού για λαϊκή κυριαρχία μακριά από προστάτες. Οι ιμπεριαλιστές, όμως, έχοντας άλλα σχέδια, είχαν ήδη βάλει τις βάσεις για διαφορετικές εξελίξεις. Στο διάστημα που μεσολάβησε από την απελευθέρωση, μέχρι τον Δεκέμβρη του ‘44, τα σχέδια των ιμπεριαλιστών άρχισαν να μπαίνουν σε εφαρμογή…

Νοέμβρης 1944 Οι ιμπεριαλιστές εξωθούν στη σύγκρουση
Σε αυτές τις 50 πάνω-κάτω μέρες, οι προσπάθειες των Άγγλων και των ντόπιων συνεργατών τους στρέφονταν στο να διαλύσουν το ένοπλο τμήμα του ΕΑΜ -τον ΕΛΑΣ- έτσι ώστε να αποκτήσουν αρχικά τουλάχιστον τον έλεγχο της πρωτεύουσας, μιας και στην υπόλοιπη Ελλάδα η κυριαρχία των ανταρτών ήταν αδιαμφισβήτητη.
Οι Άγγλοι αρχίζουν να αποβιβάζονται…
Ο Αγγλικός στρατός είχε -απ’ τις αρχές Οκτώβρη- αποβιβάσει δυνάμεις του τόσο στη Δυτική Πελοπόννησο (από την οποία οι Γερμανοί είχαν ήδη αποχωρήσει), όσο και σε διάφορα σημεία της Αττικής. Ο ίδιος ο Τσόρτσιλ παραδεχόταν ότι η εισβολή "δεν υπαγορευόταν από πολεμική αναγκαιότητα, επειδή η κατάσταση των Γερμανών στην Ελλάδα από καιρό είχε καταστεί απελπιστική" (στους Λονδρέζικους Τάιμς, 9/12/44).
Στην αρχή ο ελληνικός λαός, με την παρότρυνση του ΕΑΜ, τους είχε υποδεχτεί με επευφημίες και πανηγυρικές εκδηλώσεις. Ακολούθως, όμως, η έντονη στρατιωτική τους παρουσία, σε συνδυασμό με επεισόδια και συλλήψεις ΕΑΜιτών προκάλεσε τη δυσφορία του κόσμου καθώς και έντονα ερωτηματικά για το σκοπό της παρουσίας τους…
Η δράση των ταγματασφαλιτών και των "Χιτών"
Ένα άλλο γεγονός που προκαλούσε ερωτηματικά και αλγεινή εντύπωση στον κόσμο, ήταν η παρουσία και η ελεύθερη δράση ταγματασφαλιτών, αλλά και τρομοκρατικών - ακροδεξιών ομάδων, όπως οι "Χίτες". Τα επεισόδια με πρωταγωνιστές τέτοια στοιχεία, που -παρά τις διαβεβαιώσεις για το αντίθετο- κυκλοφορούσαν με όπλα, ήταν συχνό φαινόμενο! Μάλιστα στο Θησείο υπήρχε μια ολόκληρη περιοχή η οποία ελεγχόταν από "Χίτες" που, ταμπουρωμένοι σε κτίρια, πυροβολούσαν ΕΛΑΣίτες. Παρά τις διαδηλώσεις οι οποίες έγιναν και τη διαμαρτυρία των υπουργών του ΕΑΜ, δεν αφοπλίστηκαν, ενώ έφοδος ΕΛΑΣιτών στα κτίρια αποτράπηκε από Αγγλικά τάνκς! Είναι χαρακτηριστικό πως οι ενέργειες των Χιτών δεν αποδοκιμάστηκαν από τον ΕΔΕΣ.
Ο ρόλος του Γεωργίου Παπανδρέου
Όπως είδαμε, οι Γερμανοί αποχώρησαν από την Αθήνα στις 12 Οκτώβρη. Έξι μέρες αργότερα έφτασε στην πρωτεύουσα η κυβέρνηση "Εθνικής Ενότητας" (που σχηματίστηκε με τη συμφωνία του Λιβάνου). Την συνόδευε ο στρατηγός Σκόμπι, που με τη συμφωνία της Καζέρτας είχε ονομαστεί αρχιστράτηγος όλων των αντάρτικων δυνάμεων.
Η υποδοχή του κόσμου υπήρξε εντυπωσιακή. Συνθήματα τόσο υπέρ του ΕΑΜ του ΚΚΕ και του ΕΛΑΣ, όσο και για λευτεριά και λαοκρατία ακουγόντουσαν παντού. Ακολούθως ο πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου εκφώνησε λόγο στον οποίο, μεταξύ άλλων, υποσχόταν κοινωνική δικαιοσύνη τιμωρία των προδοτών της Πατρίδας και εκκαθάριση των σωμάτων Ασφαλείας. Στο λόγο του έκανε επίσης αναφορά για "Λαοκρατία". Αποδείχτηκε, όμως, ότι τα λόγια αυτά ήταν κενά περιεχομένου καθώς ο ίδιος είχε ήδη ζητήσει από τον Τσόρτσιλ να "αποστείλει επιβλητικές δυνάμεις" στην Ελλάδα με προφανή σκοπό τη βίαιη διάλυση του ΕΛΑΣ. Οι Άγγλοι στην προσπάθεια εφαρμογής των σχεδίων τους, είχαν μαζί τους έμπιστους συμμάχους από την ντόπια ολιγαρχία και τους πολιτικούς της εκφραστές. Αναμφίβολα όμως, το πρόσωπο που διαδραμάτισε το σημαντικότερο ρόλο στην κατεύθυνση αυτή ήταν ο Γεώργιος Παπανδρέου. Και ως -τοποθετημένος από τους Εγγλέζους- Πρωθυπουργός της "κυβέρνησης" του Καΐρου και μετέπειτα ως πρωθυπουργός της "Κυβέρνησης του Λιβάνου", έδρασε ως πειθήνιο όργανο του Αγγλικού Ιμπεριαλισμού.
Εκτός από τον Αγγλικό στρατό, τους ταγματασφαλίτες και τους "Χίτες", η αστική τάξη είχε και δύο άλλα σώματα στα οποία θα μπορούσε να βασιστεί. Πρόκειται για τον Ιερό Λόχο και την ΙΙΙ Ορεινή Ταξιαρχία (του Ρίμινι) που έλκουν την ιστορία τους στα γεγονότα της Μέσης Ανατολής.

Τα γεγονότα της Μέσης Ανατολής και οι ένοπλες δυνάμεις της αντίδρασης
Στη Μέση Ανατολή είχαν συγκροτηθεί ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις οι οποίες πολεμούσαν στο πλευρό των Συμμάχων στα μέτωπα της Βόρειας Αφρικής. Η επιδίωξη, ωστόσο, των Βρετανών ήταν να τους χρησιμοποιήσουν σαν πραιτοριανούς για να κτυπήσουν το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα στην Ελλάδα. Η συντριπτική πλειοψηφία των στρατιωτών και των ναυτών όμως είχε δημοκρατικές πεποιθήσεις και είχε κατανοήσει τη σημασία της αντιφασιστικής πάλης. Έτσι συγκροτήθηκαν Αντιφασιστικές Στρατιωτικές Οργανώσεις, στον στρατό, στο ναυτικό και στην αεροπορία, που συσπείρωναν στις γραμμές τους το 90% των οπλιτών αλλά και μεγάλο μέρος πατριωτών αξιωματικών. Οι ελληνικές δυνάμεις εκδηλώθηκαν υπέρ της Π.Ε.Ε.Α. αμέσως μόλις η ίδρυσή της μαθεύτηκε στη Μέση Ανατολή. Τον Απρίλη του 1944 οι Άγγλοι, έχοντας καταλάβει πως δε μπορούσαν να υπολογίζουν πια σε αυτά τα σώματα για τα σχέδιά τους στην Ελλάδα, επενέβηκαν ωμά για την διάλυση τους. Η πλειοψηφία των οπλιτών (20.000 άτομα περίπου) κλείστηκε σε στρατόπεδα συγκέντρωσης (1).
Με τους λιγοστούς αξιωματικούς και οπλίτες που απέμειναν (στην πλειοψηφία τους βασιλόφρονες και φασίστες), οι Άγγλοι συγκρότησαν τη λεγόμενη ΙΙΙ Ορεινή Ταξιαρχία. Είχε δύναμη 2550 ανδρών και με την αποβίβαση των Συμμάχων στην Ιταλία είχε σταλεί εκεί. Στις 9 του Νοέμβρη, όμως, μεταφέρθηκε στην Αθήνα.
Ο Ιερός Λόχος προϋπήρχε της Ορεινής Ταξιαρχίας. Συγκροτήθηκε και αυτός στη Μέση Ανατολή από εθελοντές αξιωματικούς (φασιστικά και βασιλόφρονα στοιχεία). Είχε δύναμη 1000 ανδρών και αρχικά σχεδιάστηκε για επιχειρήσεις καταδρομής. Ακολούθως, κατά την αποχώρηση των Γερμανών από τα νησιά του Αιγαίου, αναπτύχθηκε εκεί. Λίγες μέρες, όμως, μετά την Απελευθέρωση αποβιβάστηκε στον Πειραιά.

Η στάση του ΚΚΕ και η δύναμη του ΕΛΑΣ
Ας δούμε, από την άλλη, και τη δύναμη που είχε ο ΕΛΑΣ. Στην Αθήνα, λοιπόν, υπήρχε το Α’ Σώμα στρατού (2) του ΕΛΑΣ το οποίο έφτανε σε αριθμό τους 20.000 με 25.000 μαχητές. Οι μαχητές αυτοί, σε αντίθεση με τους αντάρτες στα βουνά, ζούσαν και εργάζονταν κανονικά στην πόλη, και αναλάμβαναν επιχειρήσεις ενάντια στους κατακτητές, κυρίως τη νύχτα. Σε σχέση με τους Γερμανούς αλλά και τους Άγγλους είχαν πενιχρό οπλισμό. Παρόλαυτά χάρη στη δράση αυτού του Σώματος, αρκετούς μήνες πριν την Απελευθέρωση, ολόκληρες συνοικίες (Καισαριανή, Κοκκινιά κ.α.), είχαν καταστεί απρόσιτες για τους Γερμανούς, οι οποίοι δεν τολμούσαν να εισέλθουν παρά μόνο περιστασιακά με μεγάλη δύναμη στρατού (βλ. "Μπλόκο Κοκκινιάς").
Οι διαδηλώσεις του ΕΑΜ και η στάση του ΚΚΕ
Ένα από τα χαρακτηριστικά αυτών των 50 ημερών, τις οποίες περιγράφουμε, ήταν αναμφίβολα τα συγκλονιστικά σε όγκο και παλμό συλλαλητήρια που πραγματοποιούσε το ΕΑΜ. Εκατοντάδες χιλιάδες λαού ζητωκραύγαζαν υπέρ της Εθνικής Αντίστασης, για λευτεριά και λαοκρατία. Η μαζικότητα των συλλαλητηρίων αυτών αποτελούσε την τρανότερη απόδειξη της συσπείρωσης της συντριπτικής πλειοψηφίας του κόσμου γύρω από το ΕΑΜ.
Ένα άλλο σημαντικό γεγονός ήταν η συμπλήρωση 26 χρόνων από την ίδρυσή του ΚΚΕ, στις 19 Νοέμβρη. Αυτή γιορτάστηκε με μια μεγαλειώδη εκδήλωση που συγκέντρωσε πάνω από μισό εκατομμύριο λαού. Ο Γραμματέας της Κ.Ε., Γιώργης Σιάντος, επέμεινε στην πολιτική της εθνικής ενότητας και πρότεινε τη δημιουργία Εθνικού Στρατού με κανονική στρατολογία και την αποστράτευση όλων των εθελοντικών σωμάτων.
Οι εξελίξεις του Νοέμβρη - Σχέδια για μονόπλευρο αφοπλισμό
Δεδομένου ότι η πλειοψηφία του λαού, (άρα και των κληρωτών φαντάρων) ήταν με το ΕΑΜ, ο νέος αυτός στρατός κάθε άλλο παρά πειθήνιο όργανο των Άγγλων θα ήταν. Έτσι οι ιμπεριαλιστές εκπονούσαν σχέδια μονόπλευρου αφοπλισμού του ΕΛΑΣ, με διατήρηση όμως της ακεραιότητας των δυνάμεων της αντίδρασης.
Στις 2 Νοεμβρίου ο Παπανδρέου έβγαλε διαταγή με την οποία υπήγαγε την Αστυνομία, τη Χωροφυλακή και τα υπόλοιπα σώματα ασφαλείας, στον Σκόμπυ, τερματίζοντας ουσιαστικά όποιες σκέψεις για εκκαθάρισή τους από δοσιλογικά στοιχεία.
Στις 5 του Νοέμβρη ο πρωθυπουργός έβγαλε νέα ανακοίνωση (χωρίς να έχει ενημερώσει τους υπουργούς του ΕΑΜ) με την οποία όριζε την 10η Δεκεμβρίου (!) ως ημερομηνία αποστράτευσης (βλέπε διάλυσης) του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, και την τοποθέτηση των μονίμων αξιωματικών των παραπάνω αντάρτικων οργανώσεων στον νέο τακτικό στρατό. Δεν έθιγε όμως στο παραμικρό ούτε την Ορεινή Ταξιαρχία ούτε τον Ιερό Λόχο (που βρίσκονταν και οι δύο στην Αθήνα). Η ανακοίνωση περιελάμβανε και την ανάθεση της αρχιστρατηγίας του νέου στρατού στον δημοκράτη στρατηγό Οθωναίο.
Ο Οθωναίος δέχτηκε να είναι αρχιστράτηγος υπό τον όρο να έχει την απόλυτη δικαιοδοσία στις ελληνικές μονάδες, χωρίς την παρέμβαση του Σκόμπι. Ο Παπανδρέου αρχικά συμφώνησε, αλλά όταν στις 13 Νοεμβρίου συναντήθηκαν με τον Σκόμπι, ο τελευταίος, επικαλούμενος τη Συμφωνία της Καζέρτας, απαίτησε και ο νέος ελληνικός στρατός, και ο Οθωναίος να τεθούν υπό τις διαταγές του! Τότε ο στρατηγός Οθωναίος εξαναγκάστηκε σε παραίτηση.
Ο στρατηγός Σκόμπι όμως δεν περιορίστηκε εκεί. Στις 26 Νοέμβρη κάλεσε τον Σαράφη και τον Ζέρβα (3) και τους έδωσε να υπογράψουν διαταγή η οποία επιβεβαίωνε την ανακοίνωση του Παπανδρέου για διάλυση του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ ως τις 10 Δεκέμβρη. Σε αντίθεση με τον Ζέρβα που ήταν και αυτός τυφλό όργανο των Άγγλων, ο Σαράφης αρνήθηκε τη δικαιοδοσία του Σκόμπι και φυσικά δεν υπέγραψε την διαταγή. Αδιέξοδο και παραιτήσεις των υπουργών του ΕΑΜ
Την επόμενη μέρα, 27 Νοέμβρη, οι υπουργοί του ΕΑΜ πρότειναν στον πρωθυπουργό ένα συμβιβαστικό σχέδιο που προέβλεπε τη διατήρηση μίας ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ (από τις 31 που είχε!) καθώς και τον σχηματισμό άλλης μίας ταξιαρχίας από τις δυνάμεις της Ορεινής Ταξιαρχίας, του Ιερού Λόχου και του ΕΔΕΣ. Το στρατιωτικό αυτό σώμα θα είχε ενιαία διοίκηση.
Την επομένη, 28 Νοέμβρη, ο Παπανδρέου ανακοίνωσε πως συμφωνήθηκε με το ΕΑΜ να διατηρηθούν στο ακέραιο η Ορεινή Ταξιαρχία και ο Ιερός Λόχος και να διατηρήσει, τόσο ο ΕΛΑΣ, τόσο ο ΕΔΕΣ από μία ταξιαρχία. Αυτό φυσικά δεν είχε σχέση με τη συμφωνία, αναιρούσε την ισορροπία των δυνάμεων και ισοδυναμούσε με μονομερή αφοπλισμό. Αν εφαρμόζονταν, από τις 10 Δεκέμβρη και μετά, στην Ελλάδα θα υπήρχε ο Αγγλικός στρατός, ακέραιες οι φιλοφασιστικές δυνάμεις της Ορεινής Ταξιαρχίας και του Ιερού Λόχου, ο μισός ΕΔΕΣ (2 συνολικά ταξιαρχίες), και μόνο ελάχιστες δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Η νέα -Αγγλική- κατοχή θα ήταν δεδομένη.
Μπροστά σε αυτήν την εξέλιξη, στις 29 Νοέμβρη, το ΕΑΜ πρότεινε στον πρωθυπουργό την αποστράτευση όλων των ενόπλων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων της Ορεινής Ταξιαρχίας και του Ιερού Λόχου. Ο Παπανδρέου είπε πως, αν και το θεωρούσε λογικό, θα συναντούσε την κατηγορηματική άρνηση των Άγγλων.
Οι Άγγλοι και οι ντόπιοι συνεργάτες τους αξίωναν κυνικά την διάλυση του ΕΛΑΣ για να μπορέσουν να εδραιώσουν τη κατοχή τους. Το αδιέξοδο ήταν πλήρες. Μπροστά σε αυτά οι 6 υπουργοί του ΕΑΜ στην Κυβέρνηση "Εθνικής Ενότητας" υπέβαλλαν ένας-ένας τις παραιτήσεις τους. Ακολούθως το ΕΑΜ προκήρυξε συλλαλητήριο για τις 3 του Δεκέμβρη. Το ματοκύλισμα του άοπλου πλήθους στο συλλαλητήριο θεωρείται η απαρχή των Δεκεμβριανών, μιας από τις πιο πολυσυζητημένες περιόδους της εποχής, που είναι όμως το θέμα του επόμενού μας φύλλου…

Υποσημειώσεις:
(1): Στη Συμφωνία του Λιβάνου συμπεριλαμβανόταν και κείμενο καταδίκης του εθνικοαπελευθερωτικού αντιφασιστικού κινήματος της Μέσης Ανατολής. Δυστυχώς, οι αντιπρόσωποι των ΚΚΕ - ΕΑΜ - ΠΕΕΑ, αντί να βγάλουν συμπεράσματα για τις ανάλογες προθέσεις των Άγγλων και στην ίδια την Ελλάδα, υπέγραψαν το κείμενο.
(2): Στο φύλλο του Οκτώβρη, γράψαμε από παραδρομή ότι το Α’ Σώμα στρατού "μπήκε" στην Αθήνα. Η πραγματικότητα είναι ότι τότε εγκαταστάθηκε συγκροτημένο στην Αθήνα, στην οποία βρισκόταν ήδη από την ίδρυση του ΕΛΑΣ. Μέχρι και το τέλος των Δεκεμβριανών, στην Αθήνα ούτε μπήκε ούτε βγήκε δύναμη του ΕΛΑΣ.
(3): Ο Σαράφης ήταν ο στρατιωτικός διοικητής του ΕΛΑΣ και ο Ζέρβας ο αρχηγός του ΕΔΕΣ.

Δεκέμβρης 1944 Η αναμέτρηση με τον Αγγλικό ιμπεριαλισμό
Αυτόν τον μήνα, το ιστορικό αφιέρωμα του "Οδηγητή" για την εποχή μεταξύ της Απελευθέρωσης και της συμφωνίας της Βάρκιζας, περιγράφει την περίοδο που έχει μείνει στην ιστορία ως "Δεκεμβριανά". Η περίοδος αυτή, η οποία έχει συκοφαντηθεί όσο λίγες στη νεότερη ιστορία, είναι καίριας σημασίας για δύο λόγους. Πρώτον γιατί η επιβληθείσα αναμέτρηση με τον Αγγλικό ιμπεριαλισμό είναι πια ένοπλη και δεύτερον γιατί αυτή η σύγκρουση με τους ιμπεριαλιστές -Άγγλους στην αρχή, Αμερικάνους στη συνέχεια- της οποίας ο Δεκέμβρης αποτελεί την πρώτη φάση, θα καθόριζε αν οι στόχοι της Αντίστασης για λαοκρατία και εθνική ανεξαρτησία θα υλοποιούνταν. Οι συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, οι οποίες είχαν υπογραφεί (βλ. προηγούμενα φύλλα) μεταξύ του ΕΑΜ και της Αντίδρασης, και που στην ουσία αποτελούσαν υποχωρήσεις του ΕΑΜ, δεν ήταν αρκετές για τους Άγγλους. Προσπάθησαν αρχικά να αφοπλίσουν τον ΕΛΑΣ, προτείνοντας απαράδεκτα σχέδια, αλλά όπως είδαμε, αυτό δε στάθηκε δυνατό. Έτσι, προχώρησαν στην ανοικτή βία -στην ένοπλη επέμβαση- για την οποία είχαν φροντίσει να προετοιμάσουν το έδαφος και να συγκεντρώσουν αρκετές δυνάμεις. Το ΕΑΜ, μετά το τελεσίγραφο του Σκόμπι για την παράδοση των όπλων του ως τις 12 Δεκέμβρη, αποχώρησε από την κυβέρνηση "Εθνικής Ενότητας" και προκήρυξε συλλαλητήριο για τις 3 του Δεκέμβρη, το οποίο ο Παπανδρέου είχε το θράσος να απαγορεύσει.
3 Δεκέμβρη, το συλλαλητήριο
Εκείνο το πρωινό της Κυριακής το Σύνταγμα πλημμύρισε από κόσμο που φώναζε συνθήματα όπως: "όχι άλλη κατοχή", "Λαϊκή Κυριαρχία" κτλ. Το πλήθος ήταν άοπλο, και το συλλαλητήριο ειρηνικό, οι Άγγλοι, όμως, είχαν δρομολογήσει τις εξελίξεις. Έτσι, καθώς οι διαδηλωτές κατέκλυζαν το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, ο Άγγελος Έβερτ (διευθυντής της αστυνομίας Αθηνών, θέση που είχε και επί Γερμανικής κατοχής!) διέταξε το ματοκύλισμα. Ακροβολισμένοι σκοπευτές άνοιξαν πυρ και από τους πυροβολισμούς 21 αγωνιστές σωριάστηκαν νεκροί ενώ 140 τραυματίστηκαν. Οι διαδηλωτές ανασυγκροτήθηκαν και περισυνέλεξαν τα θύματα. Αντί όμως να αποθαρρυνθούν, εφόρμησαν και υποσκέλισαν τις αστυνομικές δυνάμεις, πραγματοποιώντας το συλλαλητήριο. Το βράδυ της ίδιας μέρας σκοτώθηκαν άλλοι 7 αγωνιστές που τοιχοκολλούσαν έντυπα του ΕΑΜ.
Ο Δεκέμβρης είχε αρχίσει. Οι Άγγλοι και οι ντόπιοι υποτακτικοί τους, δολοφονώντας τους άοπλους διαδηλωτές δεν άφηναν στο ΕΑΜ κανένα περιθώριο αναβολής για δράση. Εκείνο το βράδυ ο ΕΛΑΣ εκπόνησε το πρώτο σχέδιο που περιελάμβανε επιχείρηση ενάντια σε αστυνομικά τμήματα σε Αθήνα και Πειραιά καθώς και ενάντια στην 3η Ορεινή Ταξιαρχία στο Γουδί. Παρόλο που, όμως, τα αστυνομικά τμήματα αφοπλίστηκαν, βρετανικά τανκ κύκλωσαν και αφόπλισαν το 2ο Σύνταγμα της ΙΙ Μεραρχίας του ΕΛΑΣ ενώ αυτό κατευθύνονταν προς το Γουδί.
Βέβαια, οι εξελίξεις εκείνης της νύχτας έχουν συνέχεια. Ο Γεώργιος Παπανδρέου συναντιέται με τον Σοφούλη (αρχηγό των Φιλελευθέρων) και (υπό το βάρος των τραγικών εξελίξεων) του διαμηνύει την πρόθεσή του να παραιτηθεί και να σχηματίσει εκείνος την καινούργια κυβέρνηση. Ο Σοφούλης τότε αρχίζει επαφές για να εξασφαλίσει τη συγκατάθεση των πολιτικών δυνάμεων στο πρόσωπό του.

4 Δεκέμβρη Η απεργία και οι κηδείες
Η 4 του Δεκέμβρη -ημέρα της κηδείας των θυμάτων- ξημέρωνε ενώ με προσωπική διαταγή του Σκόμπι κηρυσσόταν ο στρατιωτικός νόμος. Το ΕΑΜ κηρύσσει γενική απεργία η οποία πετυχαίνει απόλυτα. Την ίδια ώρα ο λαός της Αθήνας και του Πειραιά ξαναβγαίνει στους δρόμους άοπλος συνοδεύοντας τους νεκρούς και απαιτώντας την παραίτηση της κυβέρνησης Παπανδρέου (που μετά από την παραίτηση των Υπουργών του ΕΑΜ, μόνο "Εθνικής Ενότητας" δεν ήταν…). Στην κεφαλή της πομπής ένα πανό συνόψιζε με τον καλύτερο τρόπο την κατάσταση: "Όταν ο λαός βρίσκεται μπροστά στον κίνδυνο της τυραννίας, διαλέγει ή τις αλυσίδες ή τα όπλα". Στον γυρισμό η αστυνομία και οι ένοπλοι ταγματασφαλίτες χτύπησαν ξανά: 40 νεκροί και 70 τραυματίες ο απολογισμός.
Την ίδια μέρα ο Τσόρτσιλ έμαθε την πρόθεσή του Παπανδρέου να παραιτηθεί, και τότε τηλεγράφησε στον Βρετανό πρέσβη Λήπερ "…να υποχρεώσετε τον Παπανδρέου να κάνει το καθήκον του. Αν (τελικά) παραιτηθεί, φυλακίστε τον έως ότου συνέλθει" (!). Αυτό σταμάτησε κάθε σχέδιο παραίτησης του Παπανδρέου. Στον Σκόμπι, για την Αθήνα, τηλεγράφησε: "…Μπορείτε να εφαρμόσετε ό,τι μέτρα θέλετε. Μη διστάσετε να πυροβολήσετε εναντίον οποιουδήποτε ενόπλου… Μη διστάζετε, πάντως να ενεργείτε σαν να βρίσκεστε σε κατεχόμενη πόλη, όπου έχει ξεσπάσει τοπική εξέγερση" (!!).
Η αναμέτρηση αρχίζει
Κι έτσι, οι μάχες στην Αθήνα ξεκινούν. Στις 5 Δεκέμβρη, ο Αγγλικός στρατός αρχίζει επιθετικές ενέργειες ενάντια στον ΕΛΑΣ και φρουρεί όλα τα δημόσια κτήρια. Η αρχική δύναμη των Άγγλων ήταν 8 χιλιάδες άνδρες -με εξοπλισμό πολύ ανώτερο απ’ αυτόν του ΕΛΑΣ- συνεπικουρούμενες από αεροπλάνα, τανκς και πυροβόλα.
Στο πλευρό τους μάχονταν, όπως είδαμε στο προηγούμενο φύλλο, τα φιλοβασιλικά - φιλοφασιστικά σώματα του Ιερού Λόχου, της 3ης Ορεινής Ταξιαρχίας και της Χωροφυλακής με συνολική δύναμη 6000 ανδρών. Εκτός όμως από αυτούς, δε δίστασαν να οπλίσουν και να ρίξουν στη μάχη και Ταγματασφαλίτες! Ο τότε υπουργός Στρατιωτικών, Λέων Σπαής, αναφέρει χαρακτηριστικά: "…αποφασίστηκε να χρησιμοποιηθούν κατά του ΕΑΜ τα Τάγματα Ασφαλείας. Η εισήγηση ήταν των Άγγλων και η απόφαση δική μου. Ήταν πόλεμος πλέον και κάθε μέτρο φαίνεται ‘επιβεβλημένο’. Δε θέλω να δικαιολογήσω την πράξη μου, αλλά δε γινόταν αλλιώς, η στρατιωτική μας δύναμη ήταν ανύπαρκτη. Συνολικά υπήρχαν 27000 άνδρες των ταγμάτων Ασφαλείας. Χρησιμοποιήσαμε 12000 (…) τους ντύσαμε και τους εξοπλίσαμε - αφού τους πήραμε από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης…"(1).
Από την άλλη, οι κύριες δυνάμεις του ΕΛΑΣ δε συγκεντρώθηκαν στην Αθήνα, αλλά παρέμειναν στην ηπειρωτική Ελλάδα, όπου και ανέλαβαν δευτερεύουσες αποστολές εναντίον του ΕΔΕΣ. Η καθοδήγηση του Κόμματος δεν είχε προβλέψει έγκαιρα την περίπτωση σύγκρουσης στην πρωτεύουσα και δεν είχε οργανωμένο σχέδιο για αυτήν. Έτσι, ο ΕΛΑΣ παρέταξε το Α’ Σώμα Στρατού, από το οποίο, όμως, μόνο ένα μικρό μέρος ήταν ένοπλο, καθώς και δυνάμεις των ορεινών όγκων της Αττικής. Συνολικά ρίχτηκαν στη μάχη 16000 αντάρτες, με πενιχρό οπλισμό, αλλά με την ολόπλευρη στήριξη των οργανώσεων του ΚΚΕ και του αδούλωτου λαού της Αθήνας και του Πειραιά.
Ο ΕΛΑΣ αντεπιτίθεται
Η μάχη του Δεκέμβρη ήταν στην ουσία μια τιτάνια προσπάθεια του λαού της Αθήνας και του Πειραιά να αποτρέψει τον διαφαινόμενο Αγγλικό ζυγό. Οι μάχες δίνονταν τετράγωνο με τετράγωνο, δρόμο με δρόμο. Τις πρώτες μέρες οι συγκρούσεις εκτείνονταν στο Γουδί, στην Καισαριανή, στην Λ. Αλεξάνδρας, στην Πλάκα στο Θησείο, στου Ψυρρή, και φυσικά στον Πειραιά. Τότε, οι επιθέσεις του ΕΛΑΣ έφεραν σε δύσκολη θέση τους Άγγλους που, στις 11 Δεκέμβρη, σκεφτόντουσαν να αποχωρήσουν από το κέντρο. Οι σημαντικές Αγγλικές ενισχύσεις ωστόσο, που κατέφτασαν από το Ιταλικό και άλλα μέτωπα, άρχισαν να ανατρέπουν την κατάσταση και ο ΕΛΑΣ αναγκάστηκε να αναδιπλώσει σε αρκετά σημεία τις δυνάμεις του.
Κατά τη διάρκεια εκείνων των ημερών, το ΕΑΜ δεν έκλεινε την πόρτα στις διαπραγματεύσεις, αλλά αντίθετα πρότεινε συμβιβαστικά σχέδια στους Άγγλους (στις 6, στις 12 και στις 14 Δεκέμβρη), τα οποία απορρίφθηκαν.
Τις επόμενες μέρες, 17 με 20 Δεκέμβρη, ο ΕΛΑΣ περνάει στην αντεπίθεση και οι μάχες επεκτείνονται στο Περιστέρι, στο Δαφνί, στου Φιλοπάππου, στον Νέο Κόσμο, στη Νεάπολη. Οι μαχητές του ΕΛΑΣ, αν και έρχονται αντιμέτωποι με τα τεθωρακισμένα των Άγγλων, τους καταφέρνουν συντριπτικό κτύπημα στην Κηφισιά. Οι Άγγλοι στην ουσία είχαν περιχαρακωθεί στο κέντρο της πρωτεύουσας ανάμεσα στην Ομόνοια, στην Πλατεία Συντάγματος και το Κολωνάκι. Στην υπόλοιπη Αθήνα είχαν ελάχιστα ερείσματα και ο ΕΛΑΣ κυριαρχούσε. Μάλιστα, η περιοχή που έλεγχαν οι Άγγλοι αποκαλούνταν από τους ΕΛΑΣίτες κοροϊδευτικά "Σκομπία" - το κράτος του Σκόμπι.
Διεθνής κατακραυγή
Η ωμή επέμβαση των Άγγλων στην Ελλάδα δε θα μπορούσε να μην είχει επιπτώσεις στη διεθνή κοινή γνώμη και ιδιαίτερα στην ίδια την Αγγλία. Εκεί, η πολιτική του Τσόρτσιλ, που στην αρχή προκαλούσε απορία, τώρα αποδοκιμαζόταν τόσο από εφημερίδες, όσο και από τη Βουλή των Κοινοτήτων. Και ήταν πράγματι πρωτοφανές, εν μέσω του Παγκοσμίου Πολέμου, αρκετούς μήνες πριν συνθηκολογήσει η Γερμανία, ενώ εκατομμύρια ζωές χάνονταν στα μέτωπα των μαχών, οι Άγγλοι να αποσύρουν στρατεύματα από τα θέατρα του πολέμου για να επέμβουν σε μια "σύμμαχο" χώρα. Όλα αυτά προκαλούσαν αντιδράσεις και εκδηλώσεις αλληλεγγύης προς τον ελληνικό λαό.
Άφιξη του Τσόρτσιλ και διαπραγματεύσεις
Και ενώ οι μάχες μαίνονταν, ο Βρετανός στρατάρχης Αλεξάντερ (αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων Μεσογείου) που είχε καταφτάσει στην Αθήνα διαμηνύει στον Τσόρτσιλ πως κατά τη γνώμη του το "Ελληνικό πρόβλημα δε μπορεί να λυθεί με στρατιωτικά μέσα, αλλά με πολιτική λύση" και αυτό γιατί οι Άγγλοι δε διέθεταν επαρκή δύναμη για επιχειρήσεις στην ηπειρωτική Ελλάδα, μιας και οι Γερμανοί, παρότι διατηρούσαν 10-11 μεραρχίες, δεν είχαν καταφέρει να κρατήσουν ανέπαφους τους συγκοινωνιακούς άξονες.
Ο Τσόρτσιλ όμως, ανεξάρτητα από τη δυνατότητα πολιτικής λύσης, ήταν αποφασισμένος να επιβάλει τα συμφέροντα του βρετανικού ιμπεριαλισμού όσο το δυνατόν γρηγορότερα και αποφάσισε να έρθει ο ίδιος στην Ελλάδα.
Στην Αθήνα έφτασε ανήμερα Χριστούγεννα, και στις 26 Δεκέμβρη άρχισε διάσκεψη υπό την προεδρία του Αρχιεπίσκοπου Δαμασκηνού με τη συμμετοχή αντιπροσώπων του ΕΑΜ - ΕΛΑΣ, των Άγγλων, της "κυβέρνησης" Παπανδρέου και άλλων αστών πολιτικών. Κατά τη διάρκεια της διάσκεψης, ο Τσόρτσιλ και η πλειοψηφία των αστών πολιτικών αξίωσαν την παράδοση των όπλων του ΕΛΑΣ χωρίς όρους, ενώ το ΕΑΜ διατύπωνε τις θέσεις του για τιμωρία των δοσίλογων και των ταγματασφαλιτών, διάλυση όλων των εθελοντικών σωμάτων, τη δημιουργία Εθνικού Στρατού και δημιουργία κυβέρνησης πραγματικής εθνικής ενότητας. Η σύσκεψη, προφανώς, κατέληξε σε αδιέξοδο, ο Τσόρτσιλ ωστόσο κατάφερε να βρει νέα πρόσωπα πρόθυμα να προωθήσουν την πολιτική του. Έτσι, στις 31 Δεκέμβρη, ο αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός διορίζεται (από τους αστούς πολιτικούς και τους Άγγλους) αντιβασιλέας και προσπαθεί να σχηματίσει νέα κυβέρνηση, χωρίς τη συμμετοχή του ΕΑΜ. Την ίδια ημέρα ο Παπανδρέου, αφού επιτέλεσε στο ακέραιο το "καθήκον" του, ουσιαστικά παύεται από τον Τσόρτσιλ και η κυβέρνησή του διαλύεται. Επόμενος πρωθυπουργός αναλαμβάνει, στις 3 Γενάρη, ο Νικόλαος Πλαστήρας ο οποίος μέχρι τότε βρίσκονταν στη Νίκαια της Γαλλίας από όπου και τον έφεραν οι Άγγλοι εσπευσμένα.
Επίθεση των Άγγλων και υποχώρηση του ΕΛΑΣ
Στο μεταξύ, όπως είπαμε, Αγγλικές ενισχύσεις κατέφταναν στην Αθήνα από πολλά μέτωπα. Τις τελευταίες μέρες του Δεκέμβρη υπολογίζεται ότι στην Αθήνα και στον Πειραιά βρίσκονταν 60000 (!) Άγγλοι στρατιώτες μαζί με 80 αεροπλάνα, 200 τανκς και πολλά πυροβόλα. Στις 27 Δεκέμβρη εξαπέλυσαν γενική επίθεση και ο ηρωισμός των μαχητών του ΕΛΑΣ δεν ήταν αρκετός για να ανατρέψει την τεράστια διαφορά πυρός. Τις επόμενες μέρες ο ΕΛΑΣ υποχωρούσε συνεχώς και 4 προς 5 Γενάρη απαγκιστρώθηκε από τον κλοιό αποχωρώντας από την Αθήνα και την Αττική. Η ανακωχή υπογράφτηκε στις 11 Γενάρη.
Έτσι τελείωσε η μάχη των 33 ημερών κατά την οποίο ο ΕΛΑΣ, μαζί με τον ηρωικό λαό της Αθήνας και του Πειραιά, πάλεψε γενναία απέναντι σε υπέρτερο αντίπαλο και έδειξε ότι, σε αντίθεση με την προδοτική στάση των περισσότερων αστών πολιτικών, δε θα συμβιβαζόταν και δε θα δεχόταν αμαχητί τη νέα προσχεδιασμένη κατοχή. Η αριθμητική υπεροχή των Άγγλων και οι αμφιταλαντεύσεις του Κόμματος και του ΕΑΜ καθόρισαν την έκβαση της μάχης της Αθήνας. Ο συσχετισμός δύναμης, όμως, στην υπόλοιπη Ελλάδα ήταν ακόμα υπέρ του ΕΛΑΣ. Το τι επακολούθησε, θα το δούμε σε επόμενα φύλλα.

Ξενοφώντας Φλώρος

Αφιερώματα | Αποστολή με email | Εκτυπώσιμη μορφή

Προτείνετε το δημοσίευμα : Buzz : Cull : Baza : Bobit : Checkit : Digme : MindBlog : Shootme

Στήλες - Κατηγορίες: