ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ
Στην Ελλάδα, η διαδικασία διαμόρφωσης του καπιταλισμού έγινε καθυστερημένα, σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να αργήσουν να εμφανιστούν οι σοσιαλιστικές ιδέες. Με την ίδρυση όμως των πρώτων εργατικών σωματείων και Εργατικών Κέντρων, άρχισαν να εμφανίζονται σταδιακά και οι πρώτες ξεχωριστές κατά πόλη, οργανωμένες ομάδες της νεολαίας. Την περίοδο 1875 -1890 ιδρύονται τα πρώτα εργατικά σωματεία, ενώ το 1885 δημιουργείται ο Σοσιαλιστικός Σύλλογος του Σταύρου Καλλέργη με τη συμμετοχή πολλών φοιτητών. Στη συνέχεια, ιδρύθηκαν και άλλες οργανώσεις, αυτή όμως που κατάφερε να ξεχωρίσει και να δώσει το κάτι διαφορετικό ήταν η Σοσιαλιστική Νεολαία της Αθήνας, που ίδρυσε ο Δημοσθένης Λιγδόπουλος (μετέπειτα ιδρυτικό και ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ) το 1916 μαζί με συμφοιτητές και φίλους του. Και αυτό, γιατί κατάφερε να ξεφύγει από τα πλαίσια του ουτοπικού σοσιαλισμού, δίνοντας έμφαση στις αρχές του επιστημονικού σοσιαλισμού.
Πριν από την ίδρυση του ΣΕΚΕ, οι σοσιαλιστικές οργανώσεις νέων ήταν αποκομμένες, χωρίς ενιαία καθοδήγηση σε πανελλαδική κλίμακα. Από τη δημιουργία του, όμως, και συγκεκριμένα από το 1919, οι οργανώσεις αυτές δρούσαν κάτω από την καθοδήγηση του. Στα μέσα του 1920 ιδρύθηκε η Ομοσπονδία Σοσιαλιστικών Εργατικών Νεολαίων της Ελλάδας (ΟΣΕΝΕ), που είχε πανελλαδική οργάνωση. Η λειτουργία της, όμως, ήταν αρκετά χαλαρή. Μάλιστα, εκλέχτηκε και ένα γραφείο που έκανε πολύ λίγα πράγματα. Από την 1η Αυγούστου του 1922, περιοδικό της οργάνωσης ήταν "Η ΝΕΟΛΑΙΑ", που μετέπειτα έγινε και δεκαπενθήμερο περιοδικό της ΟΚΝΕ.
Η ίδρυση μιας ενιαίας πανελλαδικής οργάνωσης, που θα μπορούσε να συνενώσει όλες αυτές τις σκόρπιες οργανώσεις σε μια ενιαία βάση με κυρίαρχο άξονα τις λενινιστικές αρχές συγκρότησης, και την ιδεολογική - πολιτική καθοδήγηση του Κόμματος, αποκτούσε την περίοδο αυτή εξαιρετική σημασία. Αυτό το ρόλο καλούνταν να επιτελέσει η Ομοσπονδία.

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΜΠΡΟΣΤΑΡΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ
Χωρίς να χάσει καιρό, η ΟΚΝΕ ρίχτηκε με όλες τις δυνάμεις της στη οργάνωση των νεανικών -λαϊκών αγώνων. Ηδη το 1924 ξεσπούν φοιτητικοί αγώνες, που με τη μαζικότητα τους, τη μαχητικότητα τους και το πείσμα τους τάραξαν τα ήρεμα νερά του φοιτητικού κινήματος, αποτελώντας πρωτοφανές φαινόμενο για την έως τότε ιστορία του. Πρέπει να σημειωθεί ότι εκείνη την εποχή οποιαδήποτε οργανωμένη προσπάθεια, για τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων λαού και νεολαίας, έβρισκε τη λυσσαλέα αντίδραση κράτους και αστυνομίας, κάτι βέβαια που δε μας είναι καθόλου άγνωστο και σήμερα. Αρκετά συχνά, η αστυνομία απαγόρευε συλλαλητήρια ή εκδηλώσεις. Τη συμπεριφορά αυτή, όπως είναι φυσιολογικό, δεν την ανέχονταν οι κομμουνιστές, με αποτέλεσμα οι συγκρούσεις να είναι ιδιαίτερα σκληρές και οι συλλήψεις πολυάριθμες. Με τη διδακτορία του Πάγκαλου στις 25 Ιούνη του 1925, η ΟΚΝΕ περνά για πρώτη φορά στην παρανομία, μαζί με το ΚΚΕ. Οι προσπάθειες του Πάγκαλου να διαλύσει ΟΚΝΕ και Κόμμα πέφτουν στο κενό. Παρ’ όλη τη συκοφαντία και την τρομοκρατία, η Οργάνωση δεν πτοείται, συνεχίζοντας αταλάντευτα τη δράση της. Από το 1930 αρχίζει να μαζικοποιείται έντονα. Στις γραμμές της μπαίνει μεγάλος αριθμός νέων. Ο Γιάννης Βαϊτσης γράφει σχετικά: "Αναφέρω ορισμένα μόνο μέσα που χρησιμοποιούσαμε για την μαζικοποίηση της οργάνωσης μας: Ο αθλητισμός (ποδόσφαιρο, τρέξιμο, πυγμαχία και πάλη, κολύμπι). Σχηματίσαμε όμιλο ορειβατών και εκδρομών, καθώς και κύκλο εκμάθησης μουσικών οργάνων. Πολλές φορές κάναμε εκδρομές σε παραθαλάσσια κέντρα και οργανώναμε αθλητικές φιλικές συναντήσεις. Δια μέσου των εκδηλώσεων αυτών κάναμε και πολιτική δουλειά στη νεολαία…". Μεγάλη έμφαση έδινε η ΟΚΝΕ στον εργατικό αθλητισμό, μεταδίδοντας, ταυτόχρονα, τον τρόπο ζωής που πρότειναν οι κομμουνιστές, σχηματίζοντας αθλητικές οργανώσεις που η συνολική τους δύναμη ξεπερνούσε τα 1.800 άτομα πανελλαδικά. Ολες αυτές οι πρωτοβουλίες, ήταν ιδιαίτερα πρωτόγνωρες για την εποχή εκείνη. Ηταν, ουσιαστικά, για τη νεολαία ο μοναδικός τρόπος διαφυγής, μιας και το βιοτικό επίπεδο ήταν ιδιαίτερα χαμηλό. Οι διακοπές ήταν κάτι το εντελώς άγνωστο.
Ενα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα της δράσης της ΟΚΝΕ ήταν η στάση που κράτησε στην Ολυμπιάδα του 1936, που γινόταν στη ναζιστική Γερμανία από 2 έως 16 Αυγούστου. Η φλόγα θα μεταφερόταν από την Αρχαία Ολυμπία στο Βερολίνο. Η ΚΕ της ΟΚΝΕ πήρε την απόφαση: "Η Ολυμπιακή φλόγα να μη φτάσει στη ναζιστική χιτλερική Γερμανία". Κάλεσε όλες τις οργανώσεις της να τη σβήσουν και δήλωσε ότι η Οργάνωση που θα το κατάφερνε θα έπαιρνε ειδικό βραβείο. Η Ολυμπιακή φλόγα θα περνούσε μέσα από τη Λάρισα. Η Οργάνωση της Λάρισας κινητοποιήθηκε με όλες τις δυνάμεις της για το σκοπό αυτό. Αν και είχε όλες τις προϋποθέσεις να πετύχει, δεν τα κατάφερε. Η Ασφάλεια έκανε τις προηγούμενες μέρες προληπτικές συλλήψεις, συνέλαβε περίπου 70-80 άτομα. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να ματαιώσει τα σχέδια της Οργάνωσης.

Η ΟΚΝΕ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΦΑΣΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ
Σημαντικό κεφάλαιο για τη νεολαία κατέχει η στάση της ΟΚΝΕ απέναντι στη δικτατορία του Μεταξά και στην προσπάθεια του να διαφθείρει και να χρησιμοποιήσει τους νέους, δημιουργώντας γι’ αυτό το λόγο τη διαβόητη EON (Εθνική Οργάνωση Νέων). Η ΟΚΝΕ, διαβλέποντας αυτό το σκοπό, δούλεψε δραστήρια και έθεσε δυο κεντρικούς στόχους: Την αναγκαιότητα αντιδικτατορικού μετώπου των οργανώσεων της νεολαίας και την πάλη ενάντια στη φασιστική EON. Με το σύνθημα "Ούτε ένας να μη γίνει μέλος της EON", κατάφερε να την αφήσει στο περιθώριο..
Μπροστά στον πόλεμο του 1940, η ΟΚΝΕ κάλεσε τα μέλη και συνολικά τη νεολαία να πάνε στο μέτωπο και να πολεμήσουν για την ανεξαρτησία της χώρας. Με την κατάρρευση του μετώπου, την ώρα που βασιλιάς, κυβέρνηση και οι άλλοι υποτιθέμενοι πατριώτες έφευγαν από τη χώρα, παραδίνοντας 1.600 κομμουνιστές στους χιτλερικούς, η ΟΚΝΕ κινητοποιούνταν για την ανασυγκρότηση των δυνάμεων που είχαν χτυπηθεί από τον Μεταξά και την οργάνωση της αντίστασης. Κατάφερε, μάλιστα, και καθοδήγησε υποδειγματικά την απεργία των φοιτητών στις 17 Νοέμβρη του 1941, που ήταν μάλιστα η πρώτη στη κατεχόμενη Ευρώπη.

Η ΑΥΤΟΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΟΚΝΕ ΚΑΙ Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΝ
Το ζήτημα που απασχολούσε την ΟΚΝΕ από τις πρώτες κιόλας μέρες της Κατοχής ήταν το πρόβλημα της ενιαίας πάλης της νεολαίας σε εθνικοαπελευθερωτικό επίπεδο. Αυτό το γεγονός επισημάνθηκε τόσο από
την Κομμουνιστική Διεθνή Νέων, όσο και από το ΚΚΕ. Για την ανάγκη αυτή, ιδρύθηκε στις 5 Φλεβάρη του 1942 στην Αθήνα το ΕΑΜ Νέων. Μέσα από το ΕΑΜ Νέων αναπτύχτηκε η πολύτιμη πείρα της συνεργασίας με ενιαία δράση διάφορων οργανώσεων. Προετοιμάστηκε έτσι το έδαφος για το σχηματισμό μιας πλατιάς πανελλαδικής οργάνωσης της νεολαίας. Στις 23 Φλεβάρη του 1943, με πρόταση της ΟΚΝΕ, συγκροτήθηκε η θρυλική ΕΠΟΝ. Αφού, λοιπόν, η ΟΚΝΕ εργάστηκε με όλες τις δυνάμεις της στη δημιουργία της ΕΠΟΝ εξασφαλίζοντας της, σωστό προσανατολισμό και καθοδήγηση, αυτοδιαλύθηκε.

ΑΚΟΥΡΑΣΤΟΣ ΤΡΟΦΟΔΟΤΗΣ ΑΓΩΝΙΣΤΩΝ
Θα ήταν παράλειψη αν δε γινόταν αναφορά στα μέλη και στα στελέχη της ΟΚΝΕ, που χωρίς κανέναν ενδοιασμό πρόσφεραν τη ζωή τους στο δίκαιο σκοπό ενός κόσμου ελεύθερου χωρίς εκμετάλλευση. Χιλιάδες είναι οι αγωνιστές αυτοί και ο περιορισμένος χώρος μας αναγκάζει να σταθούμε μονάχα σε μερικούς, έτσι σαν ελάχιστο φόρο τιμής για όλους τους. Αμέσως στο μυαλό μας έρχεται ο Χρήστος Μαλτέζος ο ηρωικός Γραμματέας της ΟΚΝΕ, από το 1937. Το 1938 πιάστηκε από την Ασφάλεια. Τον οδήγησαν στην Κέρκυρα, τον βασάνισαν με φάλαγγα, καφτό λάδι, ορθοστασία. Μέχρι και πέταλα αποπειράθηκαν να του καρφώσουν. Απέτυχαν, όμως, παταγωδώς: του ζήταγαν να υπογράψει δήλωση και αυτός φώναζε «Ζήτω το ΚΚΕ». Τον αποτελείωσαν στις 22 Νοέμβρη του 1938.
Τι λόγος να γίνει για την Ηλέκτρα Αποστόλου; Μέλος της ΟΚΝΕ από 14 χρόνων. Διευθύντρια και της εφημερίδας το1938. Κάθε άλλη κουβέντα μάλλον περιττεύει, η συνομιλία με τον δήμιο της τα λέει όλα:
-Πώς σε λένε;
- Ελληνίδα
- Πού κατοικείς;
- Στην Ελλάδα
- Ποιοι είναι οι συνεργάτες σου;
- Οι Ελληνες
- Τι έκανες;
- Υπηρετούσα τον ελληνικό λαό
Πιάστηκε στις 25 Ιούλη του ‘44 ως στέλεχος πλέον του Κόμματος και δολοφονήθηκε στις 26 Ιούλη.
Ο Θανάσης Ζούγρης, το πρώτο θύμα της ΟΚΝΕ, γραμματέας της Οργάνωσης Καβάλας, πιάστηκε μετά από μια απεργία των καπνεργατών, βασανίστηκε σκληρά και πέθανε το 1923 κρατούμενος.